Keläçäkkä puhta zämin bilän…

0
42 ret oqıldı

Burnakün Uyğur nahiyälik Mädäniyät šyidä «Keläçäkkä puhta bilim bilän» mavzusida nahiyä muällimliriniŋ avgust konferentsiyasi bolup štti. Uniŋğa 33 mäktäp, 37 bağçä väkili, 14 yeza okruginiŋ hakimi, nahiyälik mäslihätniŋ deputatliri vä peşqädäm ustazlar qatnaşti.

Sabiräm ÄNVÄROVA,
«Uyğur avazi»

Konferentsiyani eçiştin aval nahiyä hakimi Şšhrät Nurahunov vä nahiyälik mäslihätniŋ kativi Nuräkim Esjan, «Nur Otan» partiyasi nahiyälik şšbisi räisiniŋ birinçi orunbasari Mäulen Nurov, nahiyälik Bilim bšlüminiŋ başliği Adilҗan Һaşirov nahiyä mäktäpliri täripidin täyyarlanğan kšrgäzmini ziyarät qildi (sürättä). Kšrgäzmidä bilim sahasidiki ahirqi yeŋiliqlar, qabiliyätlik oquğuçilar vä muällimlär, yeŋi tehnologiyalär, җümlidin robototehnika bilän işläş boyiçä iş-täҗribilär namayiş qilindi.
Şuniŋdin keyin konferentsiyani nahiyälik mäslihätniŋ kativi Nuräkim Esjan açti. Andin däsläpki sšz nahiyälik Bilim bšlüminiŋ başliği Adilҗan Һaşirovqa berildi. Natiq Prezident Qasım-Jomart Toqaev Avgust konferentsiyasiniŋ umumiy mäҗlisidä atap kšrsätkän asasiy mäsililärgä tohtalğaç, nahiyädiki bilim süpitiniŋ ahirqi kšrsätküçlirini atap štti.
– Nahiyädä hazirqi vaqitta 4 dšlätlik, 33 şähsiy balilar bağçisida – 1660, ändi mäktäp yenidiki 14 ihçam märkäzdä 593 gšdäk tärbiyilänmäktä, –dedi natiq sšzini davamlaşturup. – 2016-jili şähsiy balilar bağçiliriniŋ sani 10 bolğan bolsa, 2019-jili 33kä yätti. Bügünki kündä ata-anilar baliliri üçün bağçiğa yollanma elişni elektronluq portal arqiliq ämälgä aşuralaydu. Mäktäpaldi täyyarliq toplirida 1149 bala tärbiyilinivatidu.
2019-2020-oquş jiliniŋ alahidiligi, 1 – 10-sinip oquğuçiliri yeŋilanğan bilim mäzmuni boyiçä, ändi 11-siniplar 2013-jili tästiqlängän oquş programmisi boyiçä bilim alidu. Bügünki kündä yeŋilanğan programma boyiçä 12 näşriyat bilän şärtnamä tüzülüp, därisliklär üçün 126 million 326 miŋ täŋgä bšlündi. Һazirqi vaqitta nahiyä mäktäplirini därisliklär bilän täminläş 100 payizni täşkil qilmaqta. Birinçi sentyabr'din başlap İPXP formatida 1 – 10-siniplarğa beğişlanğan därisliklär Bilim vä pän ministrliginiŋ saytiğa orunlaşturulidu. Ularni QR kod arqiliq saqlap, eçip kšrüşkä bolidu. Bu oquğuçilarniŋ elektronluq vasitilär arqiliq därisliklärni paydilinişiğa imkaniyät yaritidu.
…2018-2019-oquş jilini 31 ottura, 2 asasiy mäktäp 11 miŋ 528 oquğuçi bilän yäkünlidi. Oquş süpitigä tohtalsaq, ülgirimi yahşi vä älaçi oquğuçilarniŋ sani 2016-jili 5522 bolğan bolsa, 2019-jili 7306gä yetip, oquş jiliniŋ yäküni boyiçä bilim süpiti 63,4 payizni täşkil qildi. Ötkän jil bilän selişturğanda, bilim süpiti 4,8 payizğa šsti. Һazirqi vaqitta, umumän, 11-sinipni tamamliğan 541 uçumkarniŋ içidä Birtutaş milliy testqa qatnaşqan 276 balidin 113 uçumkar dšlät grantiğa erişti.
Andin natiq bilim sahasiğa munasivätlik dšlät programmiliriniŋ orunlinişi vä nahiyäniŋ şänini qoğdap, ünümlük hizmät qilivatqan muällimlärgä minnätdarliğini izhar qilip, ularniŋ yeŋi oquş jilida yeŋi utuqlarni qolğa kältürüşigä tiläkdaşliq bildürdi.
Nahiyälik bilim bšlümi rähbiriniŋ täkitlişiçä, yeqinda A.Rozibaqiev namidiki Bahar ottura mäktividä himiya kabineti, M.Һämraev namidiki Çarin ottura mäktividä fizika kabineti täläpkä muvapiq halda yasilip eçiliptu. Nahiyä boyiçä 15 bilim beriş mähkimisidä, mul'timediyalik kabinet, 17 fizika, 9 biologiya, 13 himiya kabineti moҗut, ularda interaktivliq tahtilar bilän däris štülüvatidu. Nahiyädiki barliq bilim därgahliri «Kundelik.kz» sistemisiğa qoşulğan.
Yeŋi oquş jilida 4-Çonҗa ottura mäktivi bilän İliya Molutov (Bähtiya) namidiki 3-Çonҗa uyğur ottura mäktividä İT sinipliri eçilip, robototehnika boyiçä oqutuş qolğa elinidu.
Konferentsiya җäriyanida nahiyälik käspiy ittipaqlar komitetiniŋ räisi, nahiyälik mäslihätniŋ deputati Käribay Qojağul, A.Rozibaqiev namidiki Bahar ottura mäktiviniŋ mudiri Sudjata İmirşaeva, M.Һämraev namidiki Çarin ottura mäktiviniŋ Vasiyliq keŋişiniŋ räisi Gülsänäm Tursunova, 4-Çonҗa ottura mäktiviniŋ informatika päniniŋ muällimi Qayrat Bağdatov, Ğalҗat ottura mäktiviniŋ geografiya päniniŋ muällimi Aydos İmanaliev sšzgä çiqip, šz oy-pikirliri bilän ortaqlaşti.
Şuniŋdin keyin sšz novitini alğan nahiyä hakimi Şšhrät Nurahunov pedagoglarni yeŋi oquş jiliniŋ başlinişi bilän täbrikligäç, bilim berişni rivaҗlanduruş boyiçä elimizdä ämälgä aşuruluvatqan izgü çarä-tädbirlärgä, җümlidin nahiyädiki šzgirişlärgä tohtaldi. Andin nahiyä hakimi bir top ustazlarğa mukapatlarni tapşurdi.

***
Gšhärbüvi İSMAYİLҖANOVA,
«Uyğur avazi»

Nahiyä pedagogliri bilän şähär vä on üç yeza hakimi, peşqädäm ustazlar qatnaşqan keŋäşmini Panfilov nahiyälik Bilim bšlüminiŋ başliği Turar Qasteev eçip, riyasätçilik qildi.

Turar Baqışoğli “Bilim berişniŋ 2016 — 2019-jillarğa beğişlanğan dšlät programmisi” boyiçä nahiyädiki 50 mäktäptä elip berilivatqan işlarğa vä keläçäkkä molҗalanğan reҗilär boyiçä doklad bilän sšzgä çiqti.
Dokladta «Balapan» dšlät programmisi boyiçä nahiyädä dšlätlik häm şähsiy balilar bağçiliri eçilip, 3 — 6 yaş ariliğidiki balilarniŋ 98 payiziniŋ bağçilar bilän mäktäplär yenidiki ihçam märkäzlärdä tärbiyilinivatqanliğini täkitlidi.
– Qazaqstanda šsüvatqan ävlatqa bügünki künniŋ täläplirigä muvapiq tälim-tärbiyä berişkä alahidä kšŋül bšlünüvatqanliği hämmigä mälum. Elimizniŋ Tunҗa Prezidenti – Elbası Nursultan Nazarbaev qazaqstanliqlarğa yollavatqan än°äniviy mäktüpliridimu bu hususida tohtilip, maarip sahasini täräqqiy ätküzüş üçün hämmä şärt-şaraitniŋ yaritilişi lazimliğini alahidä atap kšrsätmäktä. Ändi bu qetim Muällimlärniŋ avgust keŋäşmisigä qatnaşqan Prezident Qasım-Jomart Toqaev muällimlärniŋ şäräplik işiğa utuq-muvappäqiyätlär tiläp, çoŋ җavapkärlik jüklidi. Pedagoglarniŋ ayliq maaşini 4 jilniŋ içidä ikki hässigä aşuruşni jüklidi, — dedi natiq.
Bügünki kündä Panfilov nahiyäsidiki mäktäplärniŋ maddiy- tehnikiliq bazisini yahşilaş boyiçä mähsätçanliq iş elip berilmaqta. Mäsilän, yeŋi oquş jiliğa täyyarliq kšrüş dairisidä barliq mäktäplärdä eqimdiki җšndäş işliri elip berildi. Çoŋ Çiğan vä Basqunçi yezisidiki mäktäplärdä bolsa, muräkkäp җšndäş işliri jürgüzüldi.
Umumän, bilim sahasiğa bšlünüvatqan mäbläğ miqdariniŋ jildin-jilğa kšpiyivatqanliğini täkitläş orunluq. Ötkän oquş jilida 8 milliard 404 million täŋgä bšlüngän bolsa, biyil bu kšrsätküç 10 milliard 322 million täŋgini täşkil qildi.
Nahiyädiki mäktäp oquğuçiliriniŋ bilim sapasi kšrsätküçlirigä alahidä tohtalğan T.Qasteev štkän oquş jilida nahiyä mäktäpliridin 52 oquğuçi «Altın belgi» häm Alahidä ülgidiki şahadätnamä bilän 49 oquğuçiniŋ tamamliğanliğini atap štti.
Täkitläş keräkki, štkän oquş jilini tamamliğan 1024 uçumkardin 418i Birtutaş milliy test tapşurğan. Ularniŋ içidä uyğur siniplirida oquvatqan 235 oquğuçi test sinaqliridin sürünmäy štti. Lekin ahirqi jillarda Panfilov nahiyäsidiki ottura mäktäp uçumkarliriniŋ test sinaqlirida äŋ tšvän kšrsätküçlärni kšrsitivatqan oquğuçilarniŋ bar ekänligini eçinişliq bilän tilğa aldi. Şundaqla «Altın belgigä» vä Alahidä ülgidiki şahadätnamigä qol yätküzgän ayrim oquğuçilarniŋ test sinaqlirida 100 balldin tšvän kšrsätküçlärgä egä bolğanliğinimu täkitläp štti. Nahiyä boyiçä test sinaqliri kšrsätküçiniŋ 74 ballni täşkil qilğanliğini, vilayät boyiçä 14 orunda kelivatqanliği eçinişliq bilän täkitländi.
Jiğinda şähärdiki N.Krupskaya namidiki ottura mäktäpniŋ muällimi Nataliya Rıjkova bilän Pänҗim ottura mäktiviniŋ muällimi Anes Aqjarqın bala tärbiyiläştä ata-ana bilän muällimlärgä jüklinivatqan väzipilär häqqidä, bolupmu yaş ata-anilarniŋ mäktäp bilän munasivitini yeqinlaşturuş toğrisida pikir-täklipliri bilän ortaqlaşti. Şäräplik käsip egilirini yeŋi oquş jiliniŋ başlinişi bilän täbrikläp, iş-paaliyitigä utuq tilidi.
Şuniŋdin keyin nahiyä hakiminiŋ orunbasari Roza Mağrupova sšzgä çiqip, bilim beriş sahasida qolğa kältürüvatqan utuqlar bilän kamçiliqlarğa tohtaldi.
Keŋäşmidä Qazaqstan Җumhuriyiti «Bilim beru isiniŋ qwrmetti qızmetkeri» medali bilän Qiriqquduq yezisidiki Yarkänt ottura mäktiviniŋ mudiri Muratbek Äjibekov vä bir top ilğar muällimlär Qazaqstan Җumhuriyiti Bilim ministrligi bilän vilayätlik, nahiyälik, bilim başqarmiliriniŋ, nahiyä hakiminiŋ Pähriy yarliqliri bilän mukapatlandi. Ularniŋ arisida uyğur tilida bilim beridiğan mäktäplärniŋ muällimliri Bähitҗan Raziev, İbadäthan Olataeva, Tillabüvi Mähämmätova bar.
Muällimlärniŋ avgust keŋäşmisiniŋ ahiri nahiyä sän°ätçiliriniŋ mäyrämlik kontsertiğa ulaşti.
Panfilov nahiyäsi.
SÜRÄTTÄ: Yarkänt şähiri Helil Һämraev namidiki uyğur ottura mäktivi mudiriniŋ orunbasari Bähitҗan Raziev (otturida)Qazaqstan Җumhuriyiti Bilim ministrliginiŋ Pähriy yarliği bilän mukapatlandi.

***
Raşidäm RÄҺMANOVA,
«Uyğur avazi»

Yeŋi oquş jilini yeŋiçä başlaşqa dävät qilidiğan Avgust konferentsiyasi Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ märkizi – İşiktä şähiridiki T.Moldağaliev namidiki nahiyälik Mädäniyät šyidä štti. Uniŋğa nahiyä hakimi Binäli Isqaq, okruglar hakimliri, bilim därgahliriniŋ mudirliri bilän muällimliri qatnaşti.

Änҗuman iştrakçiliri nahiyälik Maarip bšlümi, ilğar mäktäplär bilän balilar bağçiliriniŋ kšrgäzmisini arilap çiqqandin keyin nahiyälik Maarip bšlüminiŋ başliği Bates Amanovaniŋ dokladini tiŋşidi.
Natiq šz sšzidä Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Bilim vä pänni täräqqiy ätküzüşniŋ 2016 – 2019-jillarğa beğişlanğan dšlät programmisiğa tohtilip, uniŋda baliniŋ qeliplişişida mäktäpkiçä dävriniŋ intayin muhimliği häqqidä eytilğanliğini atap štti. Moşu yosunda nahiyädä nurğun işlar ämälgä aşurulmaqta. Mäsilän, hazir Ämgäkçiqazaq nahiyäsidä 100 mäktäpkiçä bolğan bilim beriş mähkimisi bar. Ularda 2 – 5 yaşlar ariliğidiki 9955 bala tärbiyilinivatidu. Bu nahiyädiki mäktäpkiçä bolğan balilarniŋ 99,1 payizini täşkil qilidu. Bilim beriş sahasidiki dšlätlik-şähsiy şerikligi mehanizmi täräqqiy etip, şähsiy balilar bağçiliriniŋ sani 72gä yätti. İҗtimaiy mäsililärni häl qiliş mähsitidä kšpbaliliq vä täminati tšvän aililärniŋ baliliri üçün bağçilar tšliminiŋ 50 payizini yärlik byudjet täripidin tšläş üçün hšҗҗätlär täyyarlanmaqta. Yänä bir yeŋiliq – balilarni bağçilarğa tirkäş avtomatlaşturulğan. Demäk, ata-anilar portal arqiliq vaqitliq ärizä berip, bilim bšlümi hadimliriniŋ yardimisiz yollanma alalaydu.
Bätes Maratqizi bäzibir şähsiy bağçilarda orun alğan kamçiliqlarnimu yoşurmidi. Bağçilarniŋ rähbärlirigä bağçilarniŋ biznes orni ämäs, bälki bala tärbiyilinidiğan җay ekänligini äskärtip, tez arida kamçiliqlarniŋ ornini tolturup, täläp däriҗisigä yätküzüşni tapşurdi.
Natiq šz dokladida Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevniŋ biyilqi җumhuriyätlik Avgust konferentsiyasidä sšzligän sšzidin misallar kältürüp, «üçtilliq bilim berişni җariy qiliş – kün tärtividiki aktual mäsilä» ekänligigä tohtaldi. Bu yosunda 2018-2019-oquş jilida nahiyälik bilim bšlümi Şveytsariya kolledjliriniŋ biri bilän birlişip, «İnnovatsiya vä zamaniviy tehnologiyalär häliqara İMT-class» layihisini tüzüp, uni nahiyäniŋ Rahat, Çeläk vä Tereşkova namidiki ottura mäktäplirigä kirgüzdi. Bu mäktäplärniŋ pedagogliri vä oquğuçiliri bir komanda bolup, ingliz tilida härhil yšniliştä layihilär yazidu. Şveytsariya kolledjiniŋ uyuşturuşi bilän štidiğan on–line rejimidiki vebinarlar arqiliq ingliz tilini üginidu, oquğuçilarniŋ İQ kšrsätküçini šstüridu. Bu çarä-tädbirgä yärlik byudjettin 3 million 300 miŋ täŋgä bšlündi.
Räqämlik tehnologiyani paydilinişmu kün tärtivigä qoyulğan mäsililärniŋ biridur. Moşu yosunda nahiyälik bilim sahasida yeŋi dävir komp'yuterlirini eliş, «Elektronliq balilar bağçisi» sistemisini ornitiş, «Bilimbook» bilim beriş sistemisini ornitiş vä juquri ildamliqtiki İnternet bilän täminläş, İnternet sistemisida ähbaratlarni ünümlük paydiliniş boyiçä birtürküm işlar ämälgä aşuruldi.
Bilim därgahliriniŋ maddiy-tehnikiliq bazisi bilän täminlinişi üçün 2019-jili yärlik byudjettin 203 million täŋgä aҗritildi. Rahat, Tereşkova namidiki, D.Qonaev namidiki, A.Jeksembekov namidiki, Şelek, A.Bertaeva namidiki ottura mäktäpliriniŋ ata-anilar, җämiyätlik täşkilatlar bilän alaqiliri nätiҗisidä uşbu mäktäplärgä maddiy yardäm kšrsitildi.
Nahiyä hakimi Binäli Isqaqniŋ qollap-quvätlişi bilän nahiyälik bilim sahasi jildin-jilğa yahşilinip kelidu. Novät-novät bilän mäktäplärdä Wi-fi modem, planşet, «Robototehnika», «3D model'» vä «Räqämlik bilim beriş laboratoriyasi» kabinetliri bilän җabduqlinivatidu.
HHİ äsirniŋ bilim beriş sahasi asasiy üç alahidilikni šz içigä alidu. Birinçidin, adämlär šmürboyi alğan bilimini yetildürüp turidu. İkkinçidin, oquğuçiğa yaş, oy, mümkinçiligigä qarap bilim berilidu. Üçinçidin, pütkül bilim beriş sistemisi häliqara standartqa mas boluşi şärt. Nahiyäniŋ birmunçä ottura mäktäpliri bilän «Bäyterek», «Ayjan», «Aygšlek», «Keleşek», «Ümit», «Bolaşaq-2007» vä «Altın-ay» balilar bağçiliriniŋ ustazliri šz qabiliyätlirini nahiyälik, vilayätlik vä җumhuriyätlik bayqaşlarda namayiş qilip, mukapatliq orunlardin kšründi.
Elbası «Jas maman» programmisi dairisidä 2019-jilni «Yaşlar jili» däp atidi. Demäk, bilim beriş sahasinimu yaş vä ilğar kadrlar bilän täminläş keräk. Ötkän oquş jilida nahiyä muällimliriniŋ qatarini 156 yaş kadr toluqturdi. Uniŋ 106si «Diplom bilän yeziğa» programmisi boyiçä işqa orunlaşti.
Muällim märtivisini aşuruş mä­silisigimu kšp kšŋül bšlünmäktä. Nahiyäniŋ 900 muällimi yeŋi täläplär boyiçä test tapşurdi. Ularniŋ ayliq maaşi šsti. Ändi test avtomatlaşturulidu. Äpsus, kategoriyasini kštiriş üçün ärizä bärgän 3000 muällimniŋ içidä 1300gä yeqini testtin štälmigän. Käspiy maharitini aşuruş mähsitidä 75 mäktäp mudiri, 4482 pedagog bilim mäzmunini yeŋilaş, 270 muällim üçtilliq bilim beriş boyiçä kurstin štti.
Oquğuçilarniŋ bilim süpitigä kälsäk, bu kšrsätküçlärmu kšŋülgä hoşalliq hädiyä qilidu. Nahiyä boyiçä ülgirim 100%, bilim süpiti 64,7%ni täşkil qildi. Biyil 1711 uçumkar ottura mäktäpni tamamlidi. 106 bala – «Altun bälgü», 111 bala – «Alahidä şahadätnamä» sahibi ataldi. Ularniŋ 52 payizi juquri vä mähsus ottura oquş orunliriğa dšlät grantiğa çüşti.
Änҗuman davamida yaş muällim Talşın Idırıs, 1-Çeläk ottura mäktiviniŋ mudiri Ardaq Qırıqbay vä başqilar bügünki kündiki muhim mavzular ätrapida munazirä sšzgä çiqti.
Ahirida Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ hakimi Binäli Isqaq sšz elip, änҗuman qatnaşquçilirini yeŋi oquş jiliniŋ başlinişi bilän täbriklidi. Ävlat tärbiyiläştiki ilğar 70 muällimgä җumhuriyät, vilayät vä nahiyä rähbärligi, Bilim vä pän ministrliginiŋ mukapatlirini tapşurdi. Җümlidin Azat toluqsiz ottura mäktiviniŋ mudiri Roşängül Җapparova (sürättä) ministrlikniŋ Pähriy yarliğiğa sazavär boldi.

Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ