Ana yärniŋ beräri kšp

0
19 ret oqıldı

Raşidäm RÄҺMANOVA,
«Uyğur avazi

Yeqinda Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Baltabay yezisidiki «Suzdaleva» dehan egiligidä Evropiliq Keŋäşniŋ «ODAQ – «Ämgäkçiqazaq Al'yansi» layihisi orunliğuçiliriniŋ uyuşturuşi bilän «Alma pärviş qiliştiki ilğar tehnologiyalär» mavzusida “Etiz küni” štti. Seminarğa Baltabay yeza okruginiŋ hakimi Juman Mıqıbaev, Qazaq milliy agrarliq universitetiniŋ oqutquçiliri vä alma pärviş qilğuçi dehan egilikliriniŋ väkilliri qatnaşti.
10 gektar mäydanni šz içigä alğan «Suzdaleva» dehan egiligi 2008-jilğiçä päqät qizilgüllärni šstürüş bilän şuğullanğan. Һazir bu yärdä alma, näşpüt, şaptula, qarišrük, abrikos bağliri bar. Buniŋdin başqa kšktat vä yäl-yemişlarmu pärviş qilinidu. Şundaqla egilik keyinki jilliri çarviçiliq bilän şuğullinişqa başlidi.
Mälumki, Elimizdä Tunҗa Prezident – Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ rähbärligidä başlanğan «Agrobiznes-2020» programmisida alma pärviş qiliş, intensivliq bağlarniŋ mäydanini kšpäytiş mäsilisigä alahidä kšŋül bšlüngän. Qazaqstanniŋ alma pärviş qiliş boyiçä äŋ qolayliq regionliriniŋ biri – Ämgäkçiqazaq nahiyäsidä bu yosunda nurğun işlar qolğa elindi. Eniğiraq eytsaq, 2027-jilğiçä intensivliq alma bağlirini 2500 gektarğa, ularniŋ hosuldarliğini 82 miŋ tonniğa yätküzüş reҗilängän. Nahiyä dairisidä 2017-jildin beri ämälgä eşivatqan «Odaq» layihisimu uşbu reҗilärniŋ orunlinişi üçün šz hässisini qoşuvatidu. Yeza egiligi, җümlidin alma pärviş qilğuçilarni qollap-quvätläydiğan layihä dairisidä ikki jildin oşuq vaqit mabaynida mähsus seminarlar štüp turidu. Ularniŋ ilğar täҗribiliri dehançiliq häm bağvänçilik bilän şuğullinişni haliğuçilar arisida tarqitilmaqta. Bağvänlärniŋ muŋ-muhtaҗiğa etivarän saha alimliriniŋ keŋäşliri berilmäktä.
«Alma pärviş qiliştiki ilğar tehnologiyalär» mavzusidiki “Etiz künidä” «Şäriq ayalliriniŋ häliqara ekologiyalik assotsiatsiyasi» җämiyätlik birläşmisi vä «Qazaqstan Fermeri» җämiyätlik fondiniŋ väkilliri «Odaq» layihisiniŋ mähsiti vä ämälgä aşqan işlar bilän tonuşturdi. Andin egilikniŋ baş hadimi, agronom, alim Evgeniy Sal'nikov mehmanlarğa yärlik vä uşbu egiliktä selektsiyaliq yol bilän bärpa bolğan alminiŋ yeŋi sortliri pärviş qilinip, tätqiqattin štüvatqan uçastkilirini arilitip kšrsätti.
Evgeniy Mihayloviçniŋ eytişiçä, “Suzdaleva” nahiyädiki alma sortlirini ulaş yolini kšpäytiş bilän şuğullinidiğan birdin-bir egilik. Һazir bu dehan egiligidä 60tin oşuq alma sorti šsidu. Uniŋ nurğuni egiliktä bärpa bolğan. Gayida kšçätlärni yavayi toşqanlar ğaҗilap ketidu, şaptulani üşşük uridu. Biraq äŋ eğiri kšçätlärniŋ bakteriyalik kšydürgä ağriğiğa duçar boluşi. Bu problema nahiyä bağvänlirigä yahşi tonuş. Asasän, uniŋdin alma vä näşpüt kšçätliri zärdap çekidu. Bu mäsiligä Evgeniy Mihayloviç alahidä kšŋül bšlidu. Ağriqniŋ iznasini bayqiğan zamanla kšçätni ağriğan yeridin 20 sm. kesip taşlaydu. Kšçätlärni ağriqtin saqlaşta «Suzdaleva» dehan egiligidä himiyaliq oğutlarni ämäs, bälki tirikçiligimizdiki qiğ, kül, kompost, tärkividä mis bar preparatlar, piyaz, mamkap, ämän vä başqimu ziraätlärni paydilinidu. Ular härqandaq šsümlükni ağriqliridin saqlaydu. Selektsiyalik yolda bolsa, egilik çät älniŋ bakteriyalik kšydürgigä bärdaşliq beräläydiğan sortlirini paydilinip, alminiŋ yeŋi sortlirini bärpa qilivatidu.
– Anam rämiti 94 jil šmür sürdi. Һärdayim «ana yärni çin dildin sšysäŋ, uniŋ beräri kšp» däydiğan, – dedi Ol'ga Suzdaleva paaliyiti bilän tonuşturup. – Bu nurğunliğan qazaqstanliqlar qiyinçiliqlardin qorqup, çät ällärgä ketivatqan päyt edi. Hoşnilirimiz Rossiyagä atlandi. Kšpni kšrgän anam šziniŋ qizilgüllirini kesip, ulap jürgän qayçisini maŋa soğa qildi. Män hoylimizda šz täҗribämni başlidim. İşim nätiҗilik boldi. Keyiniräk Almutidiki aliy oquşliriniŋ biridä fizika pänidin däris bärdim. 1996-jilğiçä, ailäviy şaraitlarğa bağliq, šskän jutum – Baltabayğa qaytip käldim. Anamniŋ juquridiki sšzlirigä ämäl qilip, dehançiliq bilän şuğullinişqa bäl bağlidim. Yärlik hakimiyätkä yoluqup, moşu yärni elip, dehan egiligini qurdum. Başta päqät qizilgüllärni ulap, kšçät setişqa başliduq. Һazir biz nami duniyağa tonulğan qizilgül pärviş qilidiğan «Meilland» frantsuz şirkiti bilän hämkarliqta işlävatimiz. Gül kšçätlirimizniŋ sani 80 000din aşti, ularniŋ 300din oşuq sorti bar.
Ol'ga Suzdalevaniŋ gülliri hazir Tunҗa Prezident parkini, Almuta vä başqimu şähärlärniŋ koçilirini bezäp turidu. Mšgilik kšçätlirimu ehtiyaҗğa egä. Uniŋ bilän hämkarliqta paaliyät jürgüzüşni haliğuçilarniŋ sani kün sanap šsmäktä. U kündä degidäk mehman kütüş, dehançiliqniŋ qir-siri bilän tonuşturuş bilän bänt. Biz bilän hoşlaşqandimu: «Yär җänniti – Yättisuda mümkinçiliklär intayin nurğun. Topliğan täҗribimizni kolledj vä universitet oquğuçiliri arisida tarqitişni mähsät qilimiz» dedi Ol'ga Vasil'evna.
Һazir Evropida ekologiyalik turizm vä agrarliq turizm sahaliri ammibapliqqa aylinivatidu. Şübhisizki, elimizni ziyarät qilip kälgän turistlarğa «Suzdaleva» dehan egiligini işäşlik kšrsitişkä bolidu.
SÜRÄTTÄ: E.Sal'nikov dehançiliqniŋ yeŋi upuqliri häqqidä sšzläp berivatidu.
Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ