Ädip tävälludi nişanlandi

0
33 ret oqıldı

Sabiräm ÄNVÄROVA,
“Uyğur avazi”

Kšrnäklik aqın, nahşiçi-kompozitor Sadıqoja Moşanulıniŋ 100 jilliğini nişanlap štüş toğriliq Һškümät qarariğa benaän, Kätmän yezisida uniŋ tävälludi täntänilik štküzüldi. Aldi bilän “Äuenin Aspandaudan äri asırğan…” namliq ilmiy-ämäliy konferentsiya štti. Uniŋğa äl-Farabi namidiki Qazaq milliy universiteti Jurnalistika fakul'tetiniŋ dekani Sağatbek Medeubekulı, Qazaqstan Җumhuriyiti Dšlät mukapitiniŋ laureati, yazğuçi Beksultan Nurjekeev, filologiya pänliriniŋ doktori, professor Qunıpiya Alpısbaev, sän°ätşunasliq pänliriniŋ namziti Äliya Sabırova, filologiya pänliriniŋ namziti Toqtar Älibek doklad bilän sšzgä çiqti, andin konferentsiya iştrakçiliri arisida šzara bäs-munazirä štti.
Ätisi märikä Sadıqoja Moşanulıniŋ yadikarliğiniŋ eçiliş täntänisi bilän davamlaşti. Öz nutqini “Elbasıniŋ “Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş” programmiliq maqalisi dairisidä štküzülüvatqan bu mädäniy çarä-tädbirniŋ nahiyä hälqi üçün ähmiyiti zor, mänasi çoŋqur” degän sšzlär bilän başliğan Uyğur nahiyäsiniŋ hakimi Şšhrät Nurahunov kšpçilikkä Almuta vilayitiniŋ hakimi Amandıq Batalovniŋ Täbrik hetini oqup bärdi. Natiqlarniŋ biri – җumhuriyätlik “Uyğur avazi” gezitiniŋ baş muhärriri, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi räisiniŋ orunbasari, QHA äzasi Erşat Äsmätov talay büyük namayändilär çiqqan Kätmän yezisiniŋ ahalisiğa, Qazaqstan Җumhuriyiti Parlamenti Mäҗlisiniŋ deputati, QHA Keŋişiniŋ äzasi, ҖUEM räisi Şahimärdan Nurumovniŋ illiq salimini yätküzgäç, kšpçilikni kšrnäklik aqınniŋ toyi bilän täbriklidi.
29 yeşida hayattin štkän Sadıqoja šylinipmu ülgärmigän. Käynidä ävlat qalmisimu, mol mäniviy bayliq qaldurğan nahşiçi-kompozitorniŋ җismi häliq eğizida eytilip jürgän sürät boyiçä äkis etilgän. Kšk bilän boy talaşqan yadikarliqni märhumniŋ qerindişi, kšrnäklik rässam-näqqaş Baqtiyar Qayranbaev yasap çiqti.
Qazaqniŋ än°äniviy muzıkisida šzigä has orni bar Yättisu iҗraçiliq mäktiviniŋ kšrnäklik väkili Sadıqoja Moşanulı 1917-jili Kätmän yezisida tuğulğan. 1930-jilqi açarçiliq dävridä uruq-tuqqanliri bilän çegara atlap Hitayğa štüp kätkän. Ändi 1960-jilliri şu qerindaşlarniŋ däsläpki topi tarihiy Vätinigä qaytip kelişkä başliğanda, Sadıqoja nahşilirimu häliq eğizida qayta yaŋridi. Şundaq qilip, 1968-jili Qunıpiya Alpısbayulı däsläp uniŋ “Sarıbiday” nahşisini ügändi.
1968-jili “Sarıbidayni” üginip, uni häliq yahşi qobul qilğandin keyin, başqa nahşilirinimu izdäşkä başlidim vä yänä altä nahşisini ügändim. Keyin štkän äsirniŋ 90-jilliriniŋ beşida Jänibek Kärmenov qazaq nahşiliriniŋ antologiyasini näşir qildi, uniŋğa Sadıqojaniŋ yättä nahşisi kirdi. Äsli Sadıqoja Moşanulı aytıs aqıni bolğan, hazir biz eytip jürgän nahşilarniŋ hämmisi şu aytıs şeirliridin üzündä. Aqınniŋ şeirliri hazirmu izdäştürülüvatidu, ularni üginiş, stil'liq alahidiliklirini eniqlaş işliri helikäm davam qilmaqta, — dedi filologiya pänliriniŋ doktori Q.Alpısbayulı.
Sadıqoja Moşanulıniŋ 100 jilliq tävälludi dairisidä märikilik käçmu uyuşturuldi. Käç başlanğiçä ilgiri uyuşturulğan nahiyälik nahşiçilar konkursiniŋ yäküni çiqilirip, ğalip çiqqanlarni mukapatlaş räsimi štküzüldi, qazaq kürişişi boyiçä musabiqä štti. Şundaqla qatar-qatar tizilğan kigiz šylärdä җamaätçilikkä aş berilip, Sadıqojaniŋ rohiğa beğişlap qur°an tilavät qilindi. Jiraq-yeqindin kälgän mehmanlar altä vä jigirmä bäş kilometrliq musapini šz içigä alğan bäygini tamaşä qildi. Eytiş keräkki, bu bäygilärgä Qirğizstandin vä Türkstan, Җambul, Almuta vilayitidin top yerip jürgän tulparlar qatnaşti.
Ändi märikilik käçtiki kontsert davamida Qazaqstanğa ämgigi siŋgän artist Ramazan Stamğaziev hämmä moşu kämgiçä häliq nahşisi däp sanap jürgän “Bekzatım-ay” nahşisini iҗra qildi. Däl moşu kündin başlap bu nahşiniŋ muällipi Sadıqoja Moşanulı ekänligi ispatlinip, elan qilindi. Kšpçilikkä bu täsadipi ähval bolsimu, häliq uni mämnuniyät bilän qobul qildi vä “Sadıqojaniŋ ändi säkkiz nahşisi bar” degän Ramazan Stamğaziev šz pikrini mundaq izhar qildi:
Sadıqoja Moşanulıniŋ nahşiliriniŋ eytiliş alahidilikliridä qetip qalğan forma yoq. Biraq asasän Yättisu šlkisidiki, şuniŋ bilän billä çegariniŋ neriqi täripidiki Altay-Tarbağatay šlkilik iҗraçiliqniŋ än°äniviy eqimi bar, nahşiniŋ qayturmisi, içki dinamikisi alahidä päriqlinip turidu, ularniŋ muällipliri başqilarğa ohşiğusi kälmäydu. Nahşiniŋ bir adämniŋ iҗadiğa täälluq ekänligini uniŋ Yättisu šlkisidiki qeliplaşqan adät boyiçä iҗra qilinişimu ispatlap turidu. Män Hitaydiki yazğuçi-tätqiqatçilar bilän uçrişip, ularniŋ ämgäklirini elip käldim. Äräp grafikisi asasida yezilğan maqalilarniŋ hämmisini sän°ätşunas Sağatbek Medeubekulığa tapşurğan edim. Şu materiallarda yezilişiçä, Sadıqojaniŋ nami çiqişqa başliğanda, Bekzat degän qizğa uniŋ kšŋli çüşüp qalidu. Biraq qazaqniŋ än°änisi boyiçä Bekzat bšşüktä yatqan çeğidila başqa birigä “quliğini çişlitip” qoyğan ekän. Qiz uzitiş toyiğa qatnaşqan Sadıqoja taŋ atqiçä Bekzat bilän aytısqa çüşidu. Şunda jut “Uzitilidiğan qizniŋ taŋ atqiçä aytısqa çüşkini uyat iş” däp aytısni tohtitidu. “Bekzatım-ay” nahşisi — Sadıqojaniŋ Bekzat bilän hoşlişiş sšzi, “Jolıqqanşa, aman bol, amal qanşa” degini şu.
Sadıqoja Moşanulıniŋ “Ahau, ayım”, “Ey, ahau”, “Aq qaz ediŋ”, “Ahau, qalaulı-ay”, “Erkem-ay”, “Sağınsaŋ, qalqa, šziŋ kel” degän nahşiliri bar. Şundaq qilip, aqınniŋ 100 jilliq tävälludida uniŋ säkkizinçi nahşisi bälgülük bolup, hoşalliqqa hoşalliq qoşuldi. Mana, käynidä nahşisini sšyidiğan hälqi bar ekän, uluq şähsniŋ ismini äbädiyläştürüş işliri yänimu davamlişidiğan bolidu.
Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ