Çaqpeläk

0
22 ret oqıldı

Çaqpeläk (sağardi) – uyğurlarniŋ än°äniviy täntärbiyä oyunliriniŋ biri. Eniq mälumatlarğa qariğanda, bu oyun bizdä Hİİİ äsirdin tartip moҗut. U adättä Һeyt, Noruz mäyrämliridä vä türlük säylä künliridä štküzülüp kälgän.
Çaqpeläkniŋ yasiliş usuli mundaq: tähminän 15 – 20 metr egizliktiki mom yağaçqa harvu çeqi kiygüzülüp, üstidin ikki tal yağaç bir-birigä җüplinip bağlinidu. Bu yağaç çaqniŋ mom üstidä mäzmut turuşini kapalätländüridu. Oyunçilar esilip turidiğan güläŋgüç ağamçilar şu çaq üstidiki җüplimä yağaçqa mustähkäm bäkitilidu. Çaqni aylanduridiğan yänä bir tal yağaç momniŋ tšvän täripigä toğrisiğa orunlaşturulup, uniŋ ikki çeti ağamça arqiliq çaqqa tutaşturulidu. Toğra yağaçniŋ ikki täripidä tšrttin säkkiz adäm turup, uni härikätkä kältüridu. Şuniŋdin keyin çaqqa bağlanğan güläŋgüçtiki ikki “uçquç” asta-asta kškkä kštirilidu. Çaq qançilik tez aylansa, “uçquçlarmu” şunçilik tezliktä egiz kštirilidu.
Çaqpeläkniŋ bädänni çiniqturuşta, bädänniŋ qaŋqiş küçini aşuruşta, bädänniŋ täŋpuŋluğini saqlaş qabiliyitini šstürüştä mälum qimmätkä egä yänä bir türi bar. Mundaq çaqpeläkniŋ momi tähminän 6 – 8 metrğiçä bolup, mom yärgä tik qilip mäkkäm, midirlimaydiğan halättä ornitilidu. Uniŋ uçiğa yänila harvu çeqi kiygüzülüp, üstigä “4” şäkillik ikki basuruq yağaç jipsilinidu. Çaqniŋ çämbirigä tšrt danä halqa bäkitilip, ularğa härikätliniş ağamçisi bağlinidu. U 80 – 100 kilogrammliq küçinişkä bärdaşliq beräläydiğan bolup, mom yağaçtin 30 – 50 santimetr qisqa bolidu. Ağamçilarniŋ uçi “uçquçniŋ” potisi patqidäk ilmäk qilip çigilidu. “Uçquçlar” sol putini ilmäkniŋ içigä selip, sol qoli bilän ağamçini mäkkäm tutidu. Һärikätliniş buyruği berilgändä, «uçquçlar» oŋ puti bilän yärni tepip, asta-asta juquriğa kštirilidu vä ayliniş hasil qilidu. Oyun uçuş sür°itini päydin-päy astilitiş arqiliq ayaqlişidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ