Ätrapimizda yahşiliqlarmu yoq ämäs

0
35 ret oqıldı

Mäşür SASİQOV,
«Uyğur avazi»

Män insanlarniŋ hayatidiki yahşiliqlar, ularniŋ šzara munasivitidiki mehir-şäpqät vä bir-birigä bolğan mehrivanliği toğriliq yeziş niyitidä jürginimdä, Tunҗa Prezident – Elbası Nursultan Nazarbaevniŋ «Keläçäkkä nişan: mäniviy yeŋiliniş» maqalisini yänä bir qetim oqup çiqiş haҗät bolup qaldi. Maqalida asasän qazaqstanliqlarniŋ aŋ-säviyäsini yeŋilaş yaki tüp-asasidin šzgärtiş lazim ekänligi eytilidu. Mäsilän, boyimizğa siŋip qalğan sälbiy hislätlärdin qutulmisaq, mäniviy yeŋilinişqa härgiz qol yätküzälmäydiğanliğimiz alahidä täkitlinidu. Şundaqla u yärdä šzgiriş üçün šzimizni qolğa elip, zaman tälivigä muvapiqlişiş arqiliq yeŋi dävirniŋ iҗabiy täräplirini aŋ-säviyämizgä siŋdürüşimizniŋ muhimliği täriplinidu.
Elbası bizgä yol-yoruq kšrsitip bärdi. Ändi biz, šz novitidä, nemä qilişimiz haҗät? Mäsilä mana moşuniŋda. Yoşuridiğini yoqki, hazir adämlär arisida hškümät beşidikilärniŋ qilivatqan işliriğa narazi bolup jürgänlär nurğun. Ularğa bu toğriliq gäp teşip qoysaŋ, boldi beşiŋğa bala tapisän. Biraq, şunimu yadimizdin çiqarmasliğimiz keräkki, mustäqillik alğiniğa bari-yoqi ottuz jil tolmiğan Qazaqstandäk qol yätküzgän utuqlarğa erişkän ällär tolimu az. Һä, bizniŋ sabiq Prezidentimiz Nursultan Nazarbaevniŋ dana içki häm taşqi säyasiti arqisida җumhuriyitimiz härtäräplimä rivaҗlinip, häliqniŋ turmuşi mälum däriҗidä yahşilandi desäk, aşuruvätkänlik ämäs. Muhimi, Qazaqstanni duniyaniŋ härqandaq yeridä tonuşqa başlidi. İhtisadiy җähättin kšpligän ällär bilän munasivät ornitip, soda alaqisi kündin-küngä hässiläp šsüşkä başlidi. Rast, šz yeşimini tapalmay turğan ayrim problemilarmu yoq ämäs. Buniŋğa äksi täsirini yätküzüvatqan korruptsiya bilän elip berivatqan küräşmu asta-asta šz nätiҗisini berivatidu. Biz bilän billä mustäqillikkä qol yätküzgän mämlikätlär tehi šzini oŋşap ülgirälmäyvatqan bir päyttä Qazaqstan alliburun duniyaniŋ çoŋ sähniliridiki alp şirkätlärdin investitsiyalär tartivatqanliğiğa içidin kšyüvatqanlar yetärlik.
Mana moşundaq elimizniŋ qaysila täräptin bolsun qol yätküzgän utuqliriğa kšz jumup, «Bizgä bärmidi, bizgä tšlimidi» degänlärni kšrgändä, bäzidä «Adämlär yesä — yemidim, içsä — içmidim, deyişkä amraqmu?» nemä däp qalisän. Kšp ämäs, hškümätniŋ ahaliğa kšrsitivatqan yahşiliqlirini barmaq bilän sanap štäyliçu. Pensiya puli berilivatamdu? Berilivatidu. İşläymän degän adämgä iş barmu? Bar (Päqät buniŋğa hahiş bolsa, kupayä). Һäqsiz bilim eliş imkaniyiti barmu? Bar. Az bolsimu, ayliq maaş päydin-päy kštirilivatamdu? Kštirilivatidu. Kiçik vä ottura tiҗarät bilän şuğullinişni halisiŋiz, märhämät. Subsidiya, az payiz bilän nesiyä elip, işiŋizni başlaveriŋ.
Buniŋdin taşqiri Nursultan Nazarbaev 130din oşuq millät bilän etnos yaşaydiğan Qazaqstanni inaq, dostluği mustähkäm vä bir-biriniŋ mädäniyitini hšrmätläydiğan dšlätkä aylandurğanliğinimu çoŋ qährimanliq, süpitidä etirap qiliş orunluq.
Kšrüp turimizki, qazaqstanliqlarniŋ mälum däriҗidä mahtanğidäk yahşiliqliri bar. Biraq, nemişkidu, biz «yoq yaki yetişmäydu» deyişkä adätlinip qalğan. Mümkin buniŋdin qutuluşqa yänä kšp vaqit ketidiğandu? Lekin «aŋ-säviyämizni säl šzgärtip, «yoqni – bar deyişkä», «yetişmäyduni – yetiştüridiğanğa» tirişip, turmuşumizni tehimu yahşilaşqa intilsaq, uniŋdin çoqum nätiҗä çiqidu. Һärbirimiz eriqtiki suni beşidin lay qilivatqan, yäni päqät šziniŋ paydisini oylaydiğan ämäldarlar bilän bolğan küräşni billä elip maŋsaq, biz aşmaydiğan çoqqa yoq bolsa keräk. «Yalğuz atniŋ çeŋi çiqmas» demäkçi, bir adäm qançä qahşimisun, uniŋ küçi heçnärsigä yätmäy qelişi mümkin.
Bu ähvalda ähbarat vasitiliriniŋ roli alahidä ekänligi mälum. Һazir mäyli televizorğa yaki İnternetqa qarimaŋ, birinçi bolup qandaqla yeŋiliq bolmisun «šltürüvätkän, çepivätkän yaki zorlavätkändin» başlinidu. İş qilip, käypiyatiŋizni kštiridiğan birär närsä tepiş qiyin. Bolupmu, keyinki vaqitlarda rast-yalğini eniq ämäs, balilar oğriliri toğriliq tarqilivatqan hävärlär kšpligän ata-anilarni häläykümgä selivatidu. Һä, mutähässislärniŋ eytişiçä, moşuniŋ hämmisi hazirqi adämlärniŋ psihologiyasigä çoŋqur täsir kšrsitidekän. Җümlidin äsäb ağriqliriniŋ kšpiyişiniŋ asasiy sävävi şuniŋ nätiҗisidur. Mäyli çoŋ yaştikilärniŋ yaki šsmürlärniŋ çapsanla terikkäk bolup ketişi, bolmiğur işlarğa duç kälgän yaşlar šzigä šzi qol selivatqanliğimu bayaqi negativ yeŋiliqlar bilän İnternet toridiki virtual oyunlarniŋ berivatqan «paydisi».
Hulasiläp kälsäk, adil ämgäk qilğan adäm bizniŋ elimizdä heçqaçan yärdä qalmaydu. Buniŋdin bizniŋ hälqimizmu istisna ämäs häm dšlätniŋ ahaliğa yaritip berivatqan imkaniyitidin toluq paydilinip, pärzäntlirimizni ana tilimizda oqutuvatqanliğimiz, milliy teatrimizda qoyuluvatqan sähnä äsärlirini tamaşä qilivatqanliğimiz bilän dšlät hesaviğa näşir qilinivatqan «Uyğur avazi» namliq gezitimizniŋ barliği — sšzümizniŋ yarqin ispatidur. Biraq bäzidä biz moşu yahşiliqlarniŋ başqa yärdiki qerindaşlirimiz arzu qilivatqanliğini yadimizdin çiqirip, ular arqiliq milliyligimizni saqlap qelişqa tirişmayvatqanliğimiz kšpçiligimizni «häp» degüzmäktä.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ