Mäddahliq

0
104 ret oqıldı

Mäddahliq – hälqimizniŋ qedimdin yetük istedatini täntänä qilip kälgän fol'klorluq mäşğulatlarniŋ biri. Uniŋda gšzälhanliq näzmi, näsiri til qoşulmisidin pütün bir tarihiy vaqiä, epos vä märdanilarniŋ hislät, päzilätliri hekayä qilinidu. Mäddahlar näpisigä toliraq ravapni җor qilip, ağzi-ağziğa, qoli-qoliğa tägmäy, şundaq tez sür°ättä orunlaydu. Mäddahlarniŋ dastançiliq mahariti mädhiyä arqiliq bayqilidu. Bu hil izhar qiliş başqa millätlärdimu bar. Mäsilän, qazaq häliq aqınliri — aytısni, qirğizlar — Manas eposini, yaqut-sahalar tarihiy Olonhoni yadqa eytidu.
Mäddahlarniŋ talanti şunçilik däriҗidä häyran qalarliqki, ular miŋliğan misra dastan vä eposlarni tenimäy-täntirimäy yadqa eytiş ihtidariğa egä. Ularniŋ yeqimliq sadasiğa ravap şu qädär җor bolup ketiduki, sorunğa kirip qalğan adämlär ihtiyarsiz berilip ketip, sehirlanğan misali ketälmäy qalidu. Mäddahlar kšpinçä Ferdavsiniŋ “Şahnamä”, “Һäzriti Äli”, “Seyit noçi” dastanlirini vä başqa rivayätlärni iҗra qilidu. Ular dastanniŋ rasa qiziq yerigä kälgändä, bir päs tohtaydudä, sorundikilärgä: “Märt, märdanä, atisi oğul däp tapqan äzizlär! Äynä şu esil zat, qährimanimizniŋ rohiy şarapiti üçün atiğanliriŋiz bolsa, sehi-sahavätlik qoluŋlarni uzitiŋlar!” däp muraҗiät qilidu. Şuniŋdin keyin ularniŋ bärgän in°amini jiğidudä, andin dastanini yänä davamlaşturidu.
Ayrimliri yeniğa kiçik oğlini oltarğuzuvelip, dastanniŋ ävҗigä çiqqan yerigä kälgändä: “Qeni, Şah kiçik, bir dos tartivetiŋ!” däydu. Şu çağda baliniŋ inçikä zil üni, huddi yärdin çiqqandäk yaŋrap, sorundikilärni birdin šzigä җälip qilidu. Bäzi mäddahlar hayattiki qiziq hadisilärni izhar qilişqa vä turmuşta ayrim şähslärniŋ kamçiliğini häҗviy til arqiliq yätküzüşkä mahir kelidu. Mäsilän:
Şah ğoҗamniŋ balisi,
Ayda juymaydu yüzini.
“Qop, yüzüŋni juy”, desä,
Uydäk alaytur kšzini, –
ohşaş qoşaqlar šzlügidin toqulidu.
Mäddahlar häliq tiliğa şu qädär bayki, ayrim iҗadiyät adämliri, bäzi ädiplär heçbir җayda aŋlimiğan sšzlärni şulardin aŋlap, ilhamlinidu. Şularniŋ qatarida otjüräklik şair Lutpulla Mutällip mäddahlar sorunini bäk yaqturatti.
Mäddah – äl içidä talant, häliq şairi süpitidä etirap qilinidu. Uniŋğa işqi berilgänlär jiraq-yeqindin kelip, dastanlarni aŋlap, bähirlinip, mäniviy ozuq elip ketidu.
Mälumki, qährimanliq epos, dastanlar arqiliq häliqni җasarätkä, märdaniliqqa tärbiyiläştä mäddahlarniŋ ähmiyiti zor.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ