«Adäm – hayatqa kälgän yoluvçi»

0
48 ret oqıldı

Şämşidin AYuPOV,
«Uyğur avazi»

– Dadam rämiti «Adäm – hayatqa kälgän yoluvçi» degän gäpni pat-pat täkrarlatti, – däp sšzini başlidi sšhbätdişim Җür°ät Sidiqov šmür kitaviniŋ sähipilirini varaqliğaç. – Älvättä, bu gäpniŋ mänasini u çağda çoŋqur çüşinip kätmiduq. Keyiniräk, yäni yeşimiz yetip, kšzqarişimiz şäkillängändä, häqiqätänmu, biz, insanlar, bu hayatta yoluvçi ekänligimizni çüşänduq. Mälum bir pälligä yetiş üçün tirişip, tirmişisänkän. Һayat sinaqlirimu bäk eğir. Süründiŋ — tügiginiŋ. Duç kälgän qiyinçiliqlarğa bärdaşliq berip, toğra yolğa qarap intilişni bilsäŋ, mähsät-muradiŋğa yätkiniŋ ämäsmu. Baliliq dävrimdä, eniğiraği, qir-dalalarda qoy beqip jürüp, hayvanlarniŋ, quşlar bilän haşarätlärniŋ obrazlirini, kişigä gšzällik beğişlaydiğan täbiät mänzirilirini sizişqa qiziqtim. Mälumki, qedimiy dävirlärdin tartipla äҗdatlirimiz äҗayip ustiliq bilän hayvanlarniŋ, quşlarniŋ obrazlirini rämzlik halda täsvirläp, juquri pälligä yätkän ämäsmu. Ular šzlirini täbiätniŋ aҗralmas qismi däp hesapliğan. Şuniŋ üçün bolsa keräk, elimizniŋ Tunҗa Prezidenti – Elbası Nursultan Nazarbaev šziniŋ «Uluq dalaniŋ yättä qiri» maqalisida «jirtquç uslubi sän°itigä» alahidä tohtalğan. Elbası täkitläp štkinidäk, häqiqätänmu jirtquç uslubi äҗdatlirimizniŋ juquri işläpçiqiriş maharitinimu äkis ättüridu häm u bädiiy alahidilikniŋ äksi vä mäniviy mäzmun bayliği bolup hesaplanğusi…
Tehnika pänliriniŋ namziti, professor, Qazaqstan Җumhuriyiti bilim beriş sahasiniŋ älaçisi Şšhrät Sidiqov inisi toğriliq šziniŋ äslimiliridä mundaq däp yeziptu: «1961-jili küz aylirida män sepilniŋ teşidiki qazaq ottura mäktiviniŋ altinçi sinipiğa qobul qilindim. Җür°ät bolsa, mäktäpkä barmidi. Dadam uniŋğa 12 ağriq vä yerimҗan tohlini ärzän bahağa setivelip bärgän edi. U äynä şu tohlilarni baqimän däp mäktäpkä beriştin baş tartti. Buniŋ sävävimu yoq ämäs. U kiçigidinla malğa yeqin bala bolidiğan. Qoza-tohlilarniŋ käynidin tinmay jürüp beqişniŋ nätiҗisidä ular ağriqliridin saqiyip, sämirişkä başlidi. Җür°ät qoy beqip jürüp, räsim sizatti. Uniŋ qoyun däptiridä quşlarniŋ, haşarätlärniŋ, šy hayvanliriniŋ, däräqzarliqlarniŋ, güllärniŋ vä başqimu kšpligän җan-җanivarlarniŋ qiyapiti, täbiät täsvirliri ipadilängän räsimlär kšp edi. Moşu bir baliliq çeğidiki täsviriy sän°ätkä bolğan iştiyaq-häväs uniŋ šsüp, är yätkändä rässam boluşiğa türtkä bolğan ohşaydu».
Җür°ät Sidiqov 1950-jili Şärqiy Türkstanniŋ Çšçäk şähiridä tuğulup šskän. 1962-jili täğdirniŋ yazmişi tüpäyli, ata-anisi bilän Şämäy vilayitiniŋ Abay nahiyäsigä kšçüp çiqqan. Bir qiziği, Җür°ät aka şu jili šzi qişiçä beqip šstürgän 10 tohlisinimu haydap çegaridin štküzüptu. Sidiqovlar ailisi mäzkür nahiyädin 1968-jili Almuta vilayiti Җambul nahiyäsiniŋ Qarğali yezisiğa kšçüp kelişkä mäҗbur bolidu. Çünki Abay nahiyäsigä yeqin orunlaşqan Şämäy yadro poligoniniŋ ziyini momisiniŋ vä ata-anisiniŋ salamätligigä täsir qilişqa başlaydu. Dohturlarniŋ mäslihiti boyiçä turidiğan җayni almaşturuş keräk bolidu.
– Män «Yuriy Gagarinniŋ kosmosqa uçuş säpiri» mavzusida räsim sizğan edim, uni nahiyädiki Abay mirasgahiniŋ dälizigä ilip qoyğan ekän. Bu yärgä iş-säpiri bilän kälgän kšrnäklik häykältaraş Hakimjan Naurızbaev u räsimni kšrüp, yenida hämra bolup jürgän dadamdin: “Monu räsimni kim sizğan?” däp qiziqip soraptu. “Meniŋ Җür°itimniŋ sizğan räsimiğu” däptu dadam. Mehman şu küni bizniŋ šygä kälginidä “Һeliqi rässam balaŋ moşumu?”, däp meni yeniğa çaqirivaldi. “Çoŋ bolğanda rässam bolğuŋ kelämdu?” dedi u. “Һä, rässam bolğum kelidu” – dedim män säl täp tatip. “Arminiŋğa yät, oğlum! Uniŋ üçün bilim elişiŋ vä erinmäy iҗadiy işlişiŋ haҗät. Almutiğa kälsäŋ, män saŋa yardämlişimän” – däp, җänubiy paytähttiki makan-җayi yezilğan qäğäzni qolumğa tutquzdi.
On birinçi sinipni tamamliğan jili hoşnimizniŋ oğli Säbit Aldabergenov meniŋ sizğan räsimlirimni kšrüp, šzi bilim elivatqan Almuta şähiridiki Abay namidiki Pedagogika institutiniŋ bädiiy-grafika fakul'tetiğa oquşqa berişimğa mäslihät bärdi. Mäslihät beripla qoymay, räsim siziş täripidinmu biraz närsilärni ügätti. Bu meniŋ täsviriy sän°ätkä bolğan iştiyaqimni tehimu oyğatti. «Rässam bolimän», degän arminimğa qanat pütürdi. Fizika, matematika pänliridin emtihan tapşurulidiğan bolğanliqtin, sinip yetäkçimiz Qayirjan Ämirenovadin qoşumçä däris aldim. Qisqisi, 1970-jili jigirmä yeşimda yolum bolup, Abay namidiki Pedagogika insititutiniŋ bädiiy-grafika fakul'tetiğa oquşqa çüştüm. Studentliq hayatim ästin çiqmastäk täsirlik štti. Yaz päytliridä studentlarniŋ quruluş otryadiğa yezilip, kolhoz, sovhozlarğa berip işlidim. 1973-jili iҗadiy yaşlarniŋ җumhuriyätlik “Jiger” festivaliğa qatnişip, mukapatliq orunlarniŋ birini elişqa muyässär boldum. İnstitutta äla oqudum, şuniŋ nätiҗisidä juquri stipendiya aldim.
Җür°ät aka 1975 -jili institutni muvappäqiyätlik tamamlap, biraz vaqit Qarğali ottura mäktividä muällim bolup işläydu. Andin keyin Uzunağaş yezisidiki Mädäniyät šyigä rässam bolup orunlişidu. Mäzmunluq vä mänaliq räsimliri arqiliq yeŋi-yeŋi utuqlarğa erişkän u keçikmäyla bu yärdiki rässamlarğa rähbär bolup tayinlinidu. Hizmättin qol üzmäy, šziniŋ iҗadiy işliri bilänmu qizğin şuğullinidu. Qazaqstanliq yaş rässamlarniŋ kšrgäzmisidä uniŋ «Bulutluq kün» namliq ämgigi juquri bahalinidu. Uluq Ğalibiyätniŋ 30 jilliği munasiviti bilän uyuşturulğan җumhuriyätlik kšrgäzmidä «Äsläş», «Keŋäş İttipaqiniŋ Qährimani — Äliya Moldağulova», «Keŋäş İttipaqiniŋ Qährimani — Baybosinov» namliq räŋlik räsimliri tamaşibinlarniŋ qizğin alqişiğa sazavär bolup, iş-paaliyiti käŋ ammiğa tärğip qilinidu. 1979-jili җumhuriyätlik yaş rässamlarniŋ kšrgäzmisigä «Tağ simfoniyasi», «Qarğali», «Küz küni» namliq ämgäkliri bilän iştrak qilip, mutähässislärniŋ iҗabiy bahasiğa erişidu. Rässamniŋ juqurida tilğa elinğan ämgäkliri hazir җumhuriyätlik Rässamlar ittipaqi bädiiy fondida saqlanmaqta.
1975-jili Җambul nahiyäsidä bädiiy-rässamçiliq işhanisini eçiş boyiçä çoŋ iş qolğa elinidu. Җür°ät aka institutni ändila pütärginigä qarimay, bu işniŋ eğir-yenik işliriğa җiddiy kirişip ketidu. Nahiyä märkizidä, yeza-yezilarda ular atquridiğan işlar yetip aşatti. Rässam 1982-jili Moskva şähiridä bolup štkän Pütkülittipaqliq “Ekonomika doljna bıt' ekonomnoy” namliq plakatlar kšrgäzmisigä qatnişip, bu yärdinmu olҗiliq qaytidu. Bumu uniŋ hayatidiki ästä qalidiğan bir päyt edi. Qisqisi, bu künlärdä 70 yaşniŋ davaniğa kštirilgän Җür°ät Sidiqov 1975 – 2000-jilliri kšpligän şähsiy quruluş şirkätliridä rässam, dizayner vä başqimu bezälläştürüş işliri bilän şuğullandi.
– Şükri, işsiz ämäsmän, – däydu sšhbätdişim gepini yäkünligäç. –Çamimniŋ yetişiçä, midirlap jürüvatimän. Jutdarçiliq işliridinmu çättä qelivatqinim yoq. Azdu-kšptu häyrihahliq işlarnimu bäҗirip kelivatimän. Boş vaqitlirimda burun sizip qoyup, ahiri çiqmiğan kona räsimlärni qaytidin işläp, iş puşiğini çiqirimän. Moşu mäşğulat maŋa härqaçan mädät berip, ilham beğişlaydu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ