“Aniŋiz aman bolsun, qizçaq!”

0
229 ret oqıldı
Hit the phone

Gülnaz SÄYDULLAEVA

(Һekayä)

Tirikçilik ğemida jürüp, adämgärçiliktinmu җuda bolduq. Kiçigimizdin dostlaşqan täŋtuşum turmuş qurğanda, hoşalliğiniŋ guvaçisi boluşqa yolum çüşmigän edi, musibät işliridimu uni zadila yoqlalmidim. Anda-sanda uçur almaşturup turğinimiz bolmisa, hazir burunqidäk qoyuq munasivitimiz yoq. Aridin uzaq vaqit štüp, şu yaqni bir kšrüp kelişni kšŋlümgä püktüm, künlärniŋ biridä kšrüşüp qalsaq, uniŋğa üz kelälmäymän. Künigä «Alla buyrisunni» näççä täkrarlidim, barimänla desäm bir iş çiqidu, zadila risqim kštirilmäy kätti, häҗäp.
Şänbä küni işlirimni çätkä qayrip qoydumdä, qädinasimniŋ makan-җayini eniqlavelip, yolğa çiqtim. “Dostumni kšrmigili nä zaman, u šzgärdimekin? Turmuşi qandaq? Yoldişi huş kšrärmu meni?” degän soallar ilkidä haşamätlik därvaziniŋ aldiğa qandaq kelip qalğinimni säzmäy qaptimän. Egiziräk җayğa ornitilğan qoŋğuraqqa meniŋ paka boyum aranla yätti. Tügmiçini helä besip turğandin keyin, içkiridin: “Kiiim?” degän avazni aŋlidim.
– Män, Räyhanni izdävatattim, – däp җavap qattim.
Bayiqi avaz şu izdigän adimimgä mänsüp, bu avazni çataşturuveliş mümkin ämäs, kiçigidin şundaq çeqirap çiqatti üni. Dostumniŋ baliliqtin siŋgän läqimi «trevoga». Buniŋğa aççiği kelip, tehimu çiŋ vaqirap sšzlätti. Demisimu, u uzağiraq sšzlisä qulaqlirim ağrip ketätti. Lekin män uni dostum däp bilgäçkä, “kšŋligä kelip qalmisun” däp çiş yarmattim. Һäҗäva, şu avaznimu kinäp qaldim. Bir çağlarda ayrilmas dostlardin eduq, äpsus, tirikçilikniŋ eqimida u qirğaqtin bu qirğaqqa urulup, arimiz jiraqlişip, kšrüşmigili uzaq boptu.
İşik taraqlap eçildi.
– Vayäy, dostum, qar yağidula bügün. Qaysi şamal uçirip käldi seni? – deginiçä meni qattiq quçaqlidi Rehan.
– Moşu küngä buyruptu, dostum, kšrüşüş. Şuniŋğa şükri, üzüm yär boldi, rast, bir yoqlalmay seni, – dedim hiҗil bolup.
İkkimiz bir hazağiçä girälişip turuştuq.
– Hoşalliğiŋnimu, qayğuŋnimu bšlüşälmidim, hapa bolma. Momaŋ tügigändä yetälmidim, yatqan җayliri җännättä bolsun, – aqlanğandäk tälmürdüm dostumğa.
– Җür, җür šydä paraŋlişimiz. Seni rasa bir tillay, – däp çeqişqiniçä šygä başlidi Rehan.
«Turmuşi yahşikän» degän hiyal kallamdin çaqmaq tezligidä štti. Öyliri haşamätlik, bisatliri qimmät. Bu šzi äzäldinla pulğa amraqti, türlük-türlük kiyingänni, šzini koz-koz qilip jürüşni yaqturatti. Armanlirimu şu pulğa bağliq, «bayiraq bolsa bovayğimu tegivalimän, teziraq ketidu, bayliği maŋa qalidu» däp çeqişatti, amma härbir çaqçaqniŋ tegidä bir häqiqät barliği rast ämäsmu.
Tonuş qizlarniŋ: «Rehanniŋ bähti eçildi, yoldişiniŋmu tapaviti yahşikän. Güldäk beqivetiptu, degini-degän, eytqini-eytqankän. Bu bizniŋ ärlär nemişkä deginimizni qilip bärmäydu, hä?! Zadi sazlalmiduq šzimiznikilärni» degini rast ohşaydu.
Öp-çšrämgä beqip hiyal sürginimçä, huddi futbol mäydançisidäk yoğan, azadä dalanğa kirduq. Aldimizğa jügrişip degidäk ikki gšdäk, arqisidin yeşi altä-yättilär çamisida bir omaq qiz çiqip käldi. Şoh oğulçaqlar külümsiräp qarap turuşidu. Qizçaq «Ässalamu äläyküm, çoŋ apa» däp salamlaşti.
– Nemä degän tatliq vä tärbiyilik balilar bu! – dedim zoqum kelip. – Keliŋlar, bir sšyüvalay, – ikkisi yeqinlaşti, çoŋiraği quçiğimdin boşap, hädisini yetiläp käldi «bunimu sšy, çättä qalmisun» degändäk. Qizçaq bäk tartinçaq, ğil-pal qilip dostumğa qarap qoyidu. Kšzliridä bir muŋ bardäk. Yä maŋa şundaq tuyuldimu?!
Vay ham kallam, gšdäklär qolumdiki bolaqni küzitip turğan ekän, män tenäp qaptimänğu. Tezliktä «äyivimni» tüzitip, ularğa soğamni sundum. İkkisi topurlişip hoşal-horam hanisiğa kirip ketişti, arqisida qizçaq.
– Җür, štsäŋ mayaqqa. Ya Alla, seni kšrmigili nä zaman. Barmu sän bu duniyada, җenim dostum?! Käl, mehminim bolisän bügün, – deginiçä paypetäk bolup, meni mehman kütüş hanisiğa başlidi Rehan.
U yaq, bu yaqtin gäp qilip, dästihanmu yeyildi. Baliliq, yaşliğimizni äsliduq. Birdä haşqinğa çiqip, birdä maŋa diqqitini bšlüp çepip jürgän Rehanniŋ aççiq üni ornumdin däs turğuzdi. «Nemä iştu?» – änsiriginimçä hanidin çiqtim.
Avaz balilar bšlmisidin aŋlinivatidu:
– Һeçnemä kšrmigänlärdäk nemä qiliştiŋ däymän, iştniŋ baliliri. Sänlär nemä, peçen'e yemigänmu, monu ipäk gilämni bulğapsilärğu! Sän nemigä qaridiŋ? Seni bar däp işäşlik oltiriptimän, saŋa bir närsä tapiliğini bolamdu. İyyy, amal yoq. Nemigä teşilisän maŋa, çoŋ bolğandiki qarisaŋmamdu?! Peşanämgä üngän!
Dostumniŋ җähli çiqivatatti. Çüşänginim, bayiqi män bärgän bolaqtiki peçen'eni uşşaqlar ugitip qoyğan ohşaydu. Balidä, amma bu qizçaqqa nemä şunçä ahanät. Rehan uniŋğa nemançä šç? Qolaysiz ähval bolup qalmisun däp, goya heçnemä aŋlimiğandäk, tezliktä berip ornumğa oltirivaldim. Bir çağ, qizirip-bozirip dostum kirdi, qançä bilindürmäskä tirişsimu, terikivatqini sezilip turidu. Ändi män šzämni qolaysiz sezişkä başlidim.
– İliktäk çay ättim dostum, käl, çayğa baqsaŋ.
Nemançä qilidu, kimniŋ balisi nan ugatmaydu, gilämni juyuvalsa bolidu, ahir. Kiçikkinä balilarğa şunçivala ahanät qilğini nemisi?! Rehanniŋ qiliği yaqmidi maŋa. Orun alğan qolaysizliqtin qutuluş mähsitidä uni gäpkä tarttim.
– Dostum, oğulliriŋni sän ävätkän räsimlär boyiçä tonidim, bu qizçaq kim? Yä yoldişiŋniŋ җiyänimu? Hoyma jugaç vä sipayä qizkän, peşanisi illiq, – meni qiziqturğini däl moşu soal edi. Çünki Rehanniŋ älpazidin bu qizçaqqa bolğan sälbiy munasivät eniq sezilip turatti. Gunasiz periştä – balilarni horlaş, äŋ eğir guna däp sanaydiğan mäntiqäm Rehanniŋ bu hüdük qiliğini zadi qobul qilalmidi. Äksiçä, içimdä dostumğa bolğan bir soğ sezim hasil boldi. Meniŋ soalim huş yaqmidi uniŋğa, ätimalim, qoşmisi türüldi,
– Näniŋki, җiyäni bolsa qenidi! Moşu bar küni kälginiŋni seniŋ. Bu erimniŋ birinçi ayalidin bolğan qizi! Peşanämgä üngän! Moşuniŋ barliğini oylisam, tšrt putum šrä qalidula, viy-viy җinlirim qozğilip ketidu, qoysaŋ u kiçik mistanni, – däl moşu tapta bu sšzlärni eğiziğa siğdurup eytivatqan mistanniŋ äsli šzi Rehandin çšçidim. Heliğiçä ağzimğa sšz kälmäy, duduqlapla qaldim:
– Alla, Alla, dostum, baliğu bu! Nemançila šçsän, bir tatliq qiz. Uniŋ nemä gunasi bardi, qoysaŋ, undaq äski gäplärni qilma. Bizgä kaşila qilivatqini yoq, tep-teç ukiliriğa qarap oltiridu.
Rehanniŋ zärdä bilän eytqan ävu sšzliri mäŋditip qoydi meni, şundimu “Bu qiz silär bilän billä turuvatamdu?” däp soridim.
– Hudayim saqlisun desäŋ, – «tfu-tfu» deginiçä, aldiraş yağaç üstälniŋ astini urdi u. – Kšrmisämmu kšrgändäk. Öyliniş aldida şärt qoyğanmän, män bar šygä qiziŋni äkälmäysän däp. Ahmaq dämsän, meni häqniŋ qizini beqip. On säkkiz yaşqiçä aliment tšläydu, şumu yetär. Balilirimniŋ risqisini jirip… Ahşam anisi tuyuqsiz ağriqhaniğa yetip qaptäkqu, şuŋa amalsiz äkäptu. Uran-җurani ağriqhanidimiş. Bu mäktäptila qaptu. Һeliğu ağriydekän, meni desä… – oylinip qaldi u. – Nemä bolsa şu bolmamdu, iş qilip qiziğa egä bolsunla. U bir nemä bolup qalsa, bu kiçik mistan maŋa artilar, – uniŋ sšzliridin tenim tikänlişip kätti. Aldimğa qoyulğan iliktäk ätkänçay, qara eğizidin çiqqan dähşätlik sšzlärdin, bir çinä ägizgä aylinip qalğandäk, üstidiki qaymaqlar paqiläştäk sezildi maŋa. Goya uniŋ çaçriğan tükrügi däl meniŋ çeyimğa çüşkändäk, jirkiniç päyda boldi.
Arida җim-җitliq hšküm sürdi. Özämni goya dš-çayan toriğa çüşüp qalğandäk sezivatimän, tenim şürkinip kätti. Kiçik oğulniŋ haniğa etilip kirişi, bu qolaysiz muhitni biraz yumşatti.
– Apaaa, uşap kätim, – dedi u tatliq tilida.
– Rehan, balilarni çaqirsaŋ, çüş mäzgiliğu, qosaqliri açti tayliq. Män seni avarä qilip, ularğimu qaratmidim. Çaqirsaŋ, moşu yärdila oltarsun. Tatliq šzliri, bir çinä çay içsun. Özimizliğu, – dedim aldiraş.
Rast gepim, Rehandäk rähimsiz bilän bir җozida oltiriş eğir sezildi maŋa. Sšzlirim Rehanğa ançä huş yaqmidi, biraz tiŋirqap turdidä, balilarni vaqirap çaqirdi. Däsläp bšlmigä oğullarniŋ çoŋi kirdi, pämimçä şundaq, boy-turqi ikkinçisidin egiziräk turidu. Qizçaq tartinip keyiniräk kirdi, kšzi Rehanniŋ qapiğida. Asta kelip üstälniŋ bir täripigä oltardi u. Rehan bir çinä çayni zärdisi bilän taqla qilip qoydi. Maŋa şundaq bilindimu, här halda qizçaqqa Rehanniŋ alaytänla šç ekänligini seziveliş täs ämäs edi. Lipmu-lip quyulğan çayni sümärmäkçi bolğan qizçaq, avaysizdin tšküvaldi. Rehanniŋ җähli çiqti, meniŋdinmu hiҗalät bolmidi u, çünki šçmänlik sezimi uniŋ kšzlirini bağlap, vijdanini uҗuqturğan edi.
– Tovvaaa! Ättäy qilivatamsän?! Türkiyadin äkälgän qimmät dästihinim, issit! Häpp, monuniŋ qilğinini… – Män yoq bolsam, qizçaqni dumbalap qoyardi, tartindi. – Çiq maŋ, däsmal äkir!
Qizçaq etilip degidäk aşhaniğa çiqip kätti, dir-dir titirigän kiçikkinä qolliri bilän sunğan däsmalni Rehan juluvaldidä, dästihanni sürtüşkä başlidi. Nemä deyişimni bilmäy, haŋqetip turup qaldim. Qizçaqniŋ kšzlirigä tolğan süzük yaşliri birla kirpik qaqsa marҗandäk tškülidu, şuŋa u kšzlirini yoğan eçip, ümçärigän lävlirini çiŋ çişläp, jiğisini sirtqa çiqarmasqa tirişivatidu. Ah, jürigim ezilip kätti, horluqqu bu! Çay tšküp qoyuşniŋ şunçä eğir җinayät ekänligini moşu küngiçä hiyalimğimu kältürmäptimän. Däl şu tapta Rehan aslanni boğuvetişkä täyyar turğan molunni äslätti maŋa. Һärikätliri käskin, qiyapiti җiddiy. Bayquş qizçaqni uniŋ huҗumidin qorğap qeliş amalini izdidim:
– Qizim, jürüŋ, qolliriŋizni juyayli. Meniŋmu sirtqa çiqidiğan işim bardi, siz yol kšrsitiŋa, altun qizğu siz, – däp җemiliginimçä, ugidin päskä çüşüp kätkän quş balisidäk alaqzadä bolğan qizni yetiläp maŋdim.
– Mayaqqa meŋiŋ, çoŋ apa, – dedi u titirigän avazi bilän.
Qolliri muz çiqip ketiptu baliniŋ, rasa çšçigän ohşaydu. Aliqanlirimğa elip qollirini ugilidim.
– Çoŋ apa, svetni yaqmaŋ, Rehan hädäm tillaydu. İşikni eçip qoysaq yoruq çüşidu, mana mundaq – deginiçä siypağdap jürüp suni çiqardi qizçaq. Tääҗҗüplänginimdin çiş yarmay, uniŋ rayiğa baqtim.
Qizçaq hšl qollirini üstidiki kiyimigä sürtüşkä başlivedi, çidalmidim:
– Qizim, lšŋgä maniğu, moşuniŋğa sürtüŋ.
– Çoŋ apa, – piçirlidi u. – Rehan hädäm ahşam, «šzäŋniŋ lšŋgäŋni äkälmäpsän, bizniŋ šydä artuq lšŋgä yoq. Birsiniŋ šyigä kälgändin keyin, närsä-kerigiŋni elip kälsäŋmamdu» däp kayidi. Mänğu elip kelättim, apam tuyuqsiz ağrip qelip, dadam «yalğuz qorqisän» däp mäktäptinla elip kätti. Bolmisa, apam dayim «šziŋizniŋ şähsiy närsä-keräkliriŋizni elip jürüŋ» däydu. Çaçlirimmu çugulup kätti, barmaqlirim bilän tarapla, mundaq bağlavaldim. Һazir tağam kelidu, šygä ketimän. Apamniŋ yeniğa barğiçä çeçimni taravalimän, apamla saqiyip kätsä, barliq işni šzäm qilattim. Apam, apam… – Kiçik aliqanliri bilän çeçini siypiğan qizçaq keyinki sšzlirini eytalmidi.
Näm qollirim bilän uniŋ yaşlirini sürtmäktimän, šzämniŋ yaşlirim bolsa, kšzlirimdin äriksiz aqmaqta. Qaraŋğuluq içidä qizçaqni quçaqlap helä turdum. Umu meni çiŋ quçaqlavaldi.
– Çoŋ apa, apam saqiyip ketidiğu, hä? – Kšz yaşliriğa ärik bärgän qizçaq ändikip sšzlätti.
Şu tapta, monu haşamätlik šydä, bu qizğa yan besip, apisi üçün vayimğa tolğan ğäş diliğa därman bolidiğan, illiq muamilä bilän uniŋ ändişisini tarqitidiğan җan – män bolup qaldim. Çugulğan yumşaq çaçlirini siypidim, peşanisidin sšydüm, bäzlidim. Amma šzämniŋ qälbim šrtinip baridu. Rehanniŋ şunçä vähşiligigä häyranmän. Balida turğan nemä guna?! Bu qizmu uniŋ eriniŋ pärzändiğu. Tunҗisi tehi, nemä qizğançaqliq u?! Şu ärniŋ tapqinida moşu periştäniŋmu risqi, bu šydä orni bar ämäsmu?! Rehan bu qizni, goya yat hoyliğa tenäp kirip qalğan piştliq mšşüktäk, šç kšrgini nemisi?! Şunçä duniya-bisatniŋ içidä bir parçä lata tepilmiğini qiziqkän. Kiçik balida juqqidäk kesäl barmu yä, bu qizni päsläştürginidä şu! Uniŋsizmu kšŋli yerim baliniŋ jürigini tehimu ezip. İnsanda vijdan bolmisa, insanliği šçidekändä. İçimdin tit-tit boldum.
Tizlanğinimçä qizçaqni bağrimğa çiŋ besivaldim, goya uni bu šydiki horluqtin tosavalğum kälgändäk. Jumran jürigi tez-tez soqmaqta. Helä çšçüptu bala. Näççä vaqit turğinimizni bilmäymän, bir çağda qizçaqniŋ yançuğidiki yanfoni җiriŋlap kätti. Mehrivanliq bilän yançuğidin çiqirişqa yardämläştim.
– Allo, tağa, hä-ä, män mäşädä. Käldiŋizmu? – avazi birdinla җanlandi uniŋ. – Apamçu? Apam qandaq? – Qaraŋğuni qizçaqniŋ kšzliridin tškülgän nur yorutqandäk bilindi maŋa. – Rastla, apiramsiz apamğa. Däl hazir apiramsiz?! Män hazir, tağa, sumkamni elivalay. Çaqqanla çiqimän.
Bir-birimizni yetilişip juyunuş bšlmisidin çiqtuq. Qizçaq ikkinçi qävätkä jügärdi, män mehman kütüş bšlmisidä. Tezla sumkamni aldimdä, tehiçila dästihanğa çüşkän dağ bilän etişivatqan Rehanğa: “Tez qaytişim keräk bolup qaldi, işta zšrür mälumat meniŋ komp'yuterimda edi. Şu “därhal keräk” däp iştin telefon käldi, mähpiy kodni eçip, mälumatni çiqirip beräy” – däp yalğan eyttim.
Dästihandiki dağ ketär, amma «dostum» däp qädirläp jürgän Rehanniŋ meniŋ qälbimdä qaldurğan deği heçqaçan kätmäydu.
Rehan tipirlap kätti, “tamaq etättim, qattiq-quruqla maŋdiŋ, aran bir kälgändä muŋdişalmiduq”, däp sayrimaqta. “Qiziŋğa elival” däp dästihandin tatliq-turumlarni jiğişqa başlidi.
– Qizim šydä ämäs, Rehan, bularni yäydiğanmu adäm yoq. Qizimni birinçi yoldişim šyigä elip kätkän, – dedim.
Deyişni dedimu, kšŋlümgä ändişä çüşti: “Yalğuzummu yat kšzlärgä mšltiyip jürgändimu, nemişkimu ävätkändimän. Һazir çoqum telefon qilimän”.
«Trevoga» dostumniŋ demi içigä çüşüp kätti. Şu tapta çirayi nemini ipadiligininimu bilmäymän, çünki uniŋ soğ telätigä qariğummu kälmätti.
Sumkisini dümbisigä esivalğan qizçaqniŋ üzlirigä qan jügräptu, pälämpäydin tez çüşkän u, šp-çšrisigä qarimaqta. İkki inisini balilar bšlmisidin tepivaldidä, novät-novät bilän quçaqlap, mäŋizlirigä sšydi. Şoh oğulçaqlar hädisini heliğiçä qoyup bärmidi. Qizçaq bolsa, “Män kelimänğu yänä, şu çağda uzaq oynaymiz, hazir ketişim keräk. Män silärni çäksiz yahşi kšrimän” – deginiçä Rehanniŋ kšzigä qarap qoydi.
Keliş istigi bolmisimu, uşşaqlarniŋ kšŋlini qiymiğan qizçaqtin mämnun boldum.
Ayaq kiyimlirimizni tez kiyduqtä, sirtqa çiqtuq ikkilän.
Uhhh! Monu haşamätlik šyniŋ içidin çiqivedim, qisilğan näpäsim äsligä käldi, goya zindandin çiqqandäk, yenik his qildim šzämni. Därvaza aldida turğan tonuş maşinini kšrgän qizçaq, külümsiriginiçä tağisiğa qarap çapti. Teçliq-amanliq sorişip, sšzara qizçaqniŋ apisiniŋ ähvalidin hävär aldim.
– Rähmät, hädä. Şükri, reanimatsiyadin çiqti. “Qizimni äkälgin” däp on rät telefon qildi maŋa. Änsirävatidu, aniğu. Һädäm işta behoş jiqilip çüşüptu, hävär kelivedi, änsiräp opul-topul şu yaqqa ketiptimän. Zadi ağridim demigän adämniŋ uçtumtut mundaq boluşi eğir tegidekän. Bu qizniŋ mäktäptä qalğini esimdä yoq, muällimi hädämgä telefon qilip alalmay, dadisi bilän hävärlişiptu. Bolmisiğu, bu šygimu kälmätti… – Hiҗalätçilik içrä mäyüs sšzlidi u.
Yaratqan egäm, eğir ähvalda bir-birimizgä yar-yšläk bolmisaq, nemigä adäm biz. Gunasiz naresidilärni horlisaq, kim bolduq şu çağda? Rehanniŋ karamiti qaltiskän, šz pärzäntliriniŋ amanliğini tiläp, şükriçilik bilän yaşaşniŋ orniğa, uniŋ šyigä amalsizdin ikki küngä kälgän baliğa kšrsätkän horluğini qara! Pärzänt bilän ata arisini jiraqlaşturğan nakäs! Äqilsiz hotun! Jürsun şundaq, šz gšşini šzi yäp, içi tar beçarä. Boldila, oyliğim yoq uniŋ qiliqlirini, mundaq dostumniŋ barliğidin yoqi yahşi…
Qizçaq maşininiŋ äynigidin qolini şiltip hoşlaşmaqta, tola jiğlap qizirip kätkän kšzliri qariqattäk mšldürläydu, šziniŋ nemä gunasi barliğini tapalmiğan gšdäk, içki hissiyatini yänila şu kšzliridä ipadiläydu. Bäzilärniŋ šzigä çäksiz šçligini biliduyu, jumran dili uniŋ sävävini tapalmay yapraqtäk titiräydu. Çoŋlarniŋ ätmiş zärdavi moşu gšdäklärgä tegidiğini eğir. İkki kün içidä bu qizçaqniŋ yumşaq kšŋli bäkmu qiynaldi, eçinişliği tola çağda šgäyläştin jumran jüräklär bir šmür qiynilidu ämäsmu. Eh, adämlär, adämligimiz rasmidu?!!
Maşina jiraqlaşti, şu mähäl çin jürigimdin çiqqan sšz mundaq boldi: «Aniŋiz aman bolsun, qizçaq!».

Bälüşüş

Javap qalduruŋ