“Hät yezişni ügätkän däsläp”

0
28 ret oqıldı

«Muällim štmüşniŋ ügätküçisi, keläçäkniŋ qurğuçisi».
Türk häliq näqili.

Mäktäpniŋ җeni — muällim. «Muällim qandaq bolsa, mäktiviŋ şundaq bolmaqçi» demäkçi, bizgä šz käspini sšygän, salahiyätlik, çoŋqur bilimlik muällimlär tälim-tärbiyä bärgän edi. Vaqit bilän hesaplaşmay, şagirtliriniŋ keläçigi üçün ayanmay ämgäk qilğan härbir muällim, biz üçün qädirliktur. Çünki ular šz därisigä puhta täyyarliği bilän kelip, štülidiğan mavzuniŋ mäzmunini käŋ dairidä vä härtürlük çüşändürüş yolliri bilän däris štkänligi helimu kšz aldimda. Һärtäräplimä bilimlik, tapqur, kütülmigän väziyättin çiqiş yolini bilidiğan qabiliyätkä egä, meni oqutqan birqançä muällimlärni tilğa alsam, oşuqliq qilmas däp oylaymän. Ular Muhidin Äkbärov, Qutluq Ğoҗambärdiev, Letip Җälilov, Qähriman Ömärbaqiev, Rahiläm Һezbaqieva, Säydalim Kebirov, Rizvangül Qurbanova, Tumahan Mäsimova, Gülbähräm Mšrdinova, Asiyäm Malinova, Yarmuhämät Һoşurov, Aziyäm Һämraeva, Şarvanäm Tšraeva, Tilivaldi Zamanov vä sinip yetäkçimiz Ayäthan Tayipova vä başqilar şular җümlisidindur. Äynä şundaq esil muällimlärniŋ qolida män bilim vä tärbiyä aldim. Büyük amerikiliq yazğuçi Uil'yam Uord şundaq degän ekän: «Adättiki ustaz hävärläydu, yahşi ustaz çüşändüridu, istedatliq ustaz namayiş qilidu, büyük ustaz ilhamlanduridu». Meniŋ ustazlirim – ilhamlandurğuçilardin boldi. Bügün män šzämniŋ däsläpki başlanğuç sinip muällimim toğriliq qisqiçä tohtilip štüşni muvapiq kšrdüm.
Һeli yadimda. Apam meni mäktäp qaidisigä muvapiq kiyindürüp, 1989-jili 1-sentyabr' küni šzi işligän bilim därgahiğa yetäkläp apardi. Balilar sani kšp bolğanliqtin, bizni ikki sinipqa bšldi. 1-«a» sinipini Җanarhan Talipova, 1-«b» sinipini Melikäm Amanova tapşuruvaldi. Җanarhan muällim — kšpjilliq täҗribisi bar ustaz. Bizniŋ sinip yetäkçimiz Melikäm Amanova bolsa, şu jili Yarkänt pedagogika uçiliöesini tamamlap kälgän yaş muällim edi.
Bizniŋ muällim sinip bšlmisigä qädäm taşliğan birinçi künila härbir baliniŋ qälbini çüşinişkä tirişti. Һärbir şagirtniŋ «adäm» boluşiğa täsir yätküzidiğan, šziniŋ vä šzginiŋ balisi üçün häm hoşal vä hiҗil bolidiğan hislätlärni boyiğa siŋdürdi. Başlanğuç sinip oquğuçisi härqandaq närsigä asanla işinip qalidu ämäsmu. Bizmu muällimniŋ oqutuş «haltisiğa» birdinla çüştuq. Melikäm muällim däris beriş җäriyanida, bizni šzigä җälip qiliş usullirini mahiranä qollandi. Һätta üginivatqan häriplirimiz bilänmu bizni yeqindin «dost» qilişqa tirişti. Muällim härbir däriskä җiddiy häm härtäräplimä täyyarlinip kelätti. Һärbir häripniŋ tavuşliq eytilişiğa, bolmisa uniŋ kšrkäm yezilişiğa alahidä diqqät bšlätti. Bala ämäsmu, bäzidä biz şu bir tilsim häriplärdin «mehrivanliq» kelidiğandäk, häriplärgä zoq bilän qarap qalattuq… Muällimimiz häriplärniŋ çirayliq yezilişiğa, durus täläppuz qilinişiğa, yeŋi alahidä ähmiyät berätti. Özi yaş bolsimu, işiğa intayin җavapkärlik bilän qaratti. Biz här däristä muällimimizdin bir yeŋiliqni kütättuq. Baliniŋ işänçisini aqlaş — muällim üçün nahayiti muhim ekän. Muällimdin oquğuçiğa kerigi — issiq mehir. Melikäm muällim bizgä äynä şu tuyğuni hädiyä qilişni bildi.
Biz alim bolmisaqmu, adäm bolduq. Bäzilär «Qeni ustazdin erişkän kamalitiŋ?», däydu. Mundaq kişilärgä män monu bir qedimiy hekmitini kältürmäkçimän.
Bir padişa šz oğlini bir damolliğa oquşqa berip mundaq däydu:
— Bu bala seniŋ bolsun, uniŋğa šz balaŋdäk tärbiyä bärgin!». Damolla:
Hop, pärmändarmän», — däp җavap qayturidu.
Şuniŋ bilän damolla birnäççä jil tirişçanliq kšrsätkän bolsimu, balisiğa tärbiyä juqturalmaydu. Damolliniŋ baliliri bolsa, bilim vä balağät ilimda kamalät erişidu. Padişa: «Sän bädängä hilapliq qildiŋ, sšzüŋniŋ hšddisidin çiqalmidiŋ!» däp damollini helila җiddiy tänqitläydu.
Damolla uniŋğa: «Yär yüziniŋ uluq padişahiniŋ rayiğa mähpiy qalmisunki, tärbiyä birhil bolidu, amma müҗäz-täbiät härhil!» däp җavap beridu.
Muällim ämgigini täbiätniŋ alahidiligigä qiyas qilğili bolidu. Muällim ätiyazdiki tirikçilik ohşaş, yaş tal kšçitigä oğut beridu, uniŋ yaşinip, ahiri yahşi ğolluq däräqqä aylinişiğa bar küç-ğäyritini särip qilidu. Melikäm Şäymärdanqizi Amanovamu şu ğolluq däräqlär šsüp yetilgän bağniŋ bağvini bolup qaldi.
Muällim bolup yetiliştin kšrä, muällim bolup tuğulğan ävzäl. Melikäm Amanova – biz üçün äynä şundaq häqiqiy ustaz bolup tuğulğan insan. Moşu yärdä alimä vä şairä Patigül Mähsätovaniŋ qälimigä mänsüp tšvändiki misralar yadimğa kelivatidu.
Sän tutquzup qolğa qälämni,
Hät yezişni ügätkän däsläp.
Bügün jiraq qalğan mälämni,
Ustaz seni, šttüm män äsläp…
Yeqinda biz, sinipdaşlar, birinçi muällimim Melikäm Amanovani 55 yaşliq tävälludi munasiviti bilän bizgä däsläp qäläm tutquzğan issiq qolliridin tutup, şanliq baharini täbrikläp, hšrmät kšrsättuq. Çünki u biz üçün alahidä ehtiramğa munasip insan.

Muhidin ROZAHUNOV,
İ.Bähtiya namidiki 3-Çonҗa uyğur ottura mäktiviniŋ qoşumçä bilim beriş pedagogi.
Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ