Kämtar insan edi

0
1 053 ret oqıldı

Şuni yahşi bilimizki, gezitniŋ däsläpki hadimliriniŋ zimmisigä çüşkän väzipä intayin eğir boldi. Gezit šziniŋ moşu vaqiägä beğişliğan baş maqalida: «Gezitimiz çiqişi bilän uniŋ aldida muhim vä şäräplik väzipilär turidu. Gezit partiya, Sovet organliriniŋ häqiqiy җäŋgivar yardämçisidin bolup, Sovet hškümitiniŋ hälqimiz aldiğa qoyuvatqan uluq väzipilärni muvappäqiyätlik orunlaşqa bizniŋ içşi, dehan, intellegentsiyamizniŋ iҗadiy ämgigini ilğar täҗribilärni vä rohiy bayliğimizni kšpçilikkä yätküzüp, uçraşqan kamçiliqlarnimu täŋqitläp, yeŋi-yeŋi ğalibiyätlärgä säpärvär qiliş keräk…», däp äskä salğan ekän. Şu väzipilärni orunlap, gezit paaliyitini yahşilaş yolida, gezitniŋ däsläpki hadimliri iҗadiy ämgäk qildi. Şularniŋ biri Reşit Abdrim oğli Kiçikov. Eçinişliği şuki, u 1982-jili, bari-yoqi 55 yeşida yoruq aläm bilän mäŋgügä hoşlaşti. Reşit aka hayat bolğinida, bu künlärdä 85 yaşqa kirättekän…

Män jutdaş vä qälämdaş bolğaçqa, Reşit akiniŋ äҗdatini, šziniŋ hayat vä ämgäk yolini helä yahşi bilimän. U 1928-jili Yarkänt şähiridä duniyağa kälgän. Atisi Abdirim štkän äsirniŋ jigirminçi jilliri «Zärvat» mäktividä oquğan. Şu jilliri kšrnäklik inqilapçilar A.Rozibaqiev, İ.Tayirov vä başqilarniŋ mäzkür bilim därgahiğa kelip, yaşlarni bilim-märipätkä dävät qilğan yalqunluq nutuqlirini aŋliğan. Bu yaş Abdirimğimu qattiq täsir qilğaçqa, u hayatini märipätkä, hälqi üçün hizmät qilişqa beğişlidi. «Zärvatni» pütärgändin keyin u Türksib tšmür yoli basmihanisida gezit basquçi bolup işläp, mätbuatniŋ täräqqiyatiğa ülüşini qoşti. Almutida aliy partiya mäktivini pütärgändin keyin aŋliq hayatini Yarkänt, Çeläk vä Uyğur nahiyäliridä partiya sahasida mäs°ul hizmätlärni atqurdi, mäktäplärdä ustaz, ilmiy mudir vä mudir bolup işläp, täräqqiyatqa munasip ülüşini qoşti. Җay-җaylarda şagirtliri az ämäs, şularniŋ biri män, internatta Abdirim akiniŋ qolida tärbiyilängän edim.

Şundaqla Abdirim aka räpiqisi Aliyäm hädä bilän inaq ailidä säkkiz — Reşit, Abdumeҗit, Hämit, Klara, Svetlana, Marat, Nariman, Rozilarni tärbiyiläp-oqutup, zamanğa layiq insanlardin qilip qatarğa qoşti, hämmisi hayatin šz orunlirin egilidi. Şularniŋ içidä Reşit akiniŋ orni šzgiçä. U ata izi bilän maŋdi, Yarkänt pedtehnikumini tamamliğandin keyin ustazliq paaliyitini başlaydu. Qaratal vä Panfilov nahiyäliri mäktäpliridä muällim vä ilmiy mudir bolup işläydu. Esimda, štkän äsirniŋ älliginçi jilliri Pänҗim yättä jilliq mäktividä oquvatqinimda, ularni moşu yärdä däsläp kšrgän edim. Räpiqisi Poçunay hädä ikkisi ustaz bolup işlidi. Andin Yarkänttiki Kirov (hazirqi H.Һämraev) uyğur mäktivigä işqa avuşti. Şu jilliri Reşit aka Almuta pedagogikiliq institutini sirttin oqup tamamlidi.

Juqurida täkitliginimizdäk, җumhuriyitimizdä ana tilimizda gezit näşir qilinğan däsläpki jilliri uniŋda işläydiğan käspiy jurnalistlar yetişmidi. Şuŋlaşqa yeziştin häviri bar kadrlarni җay-җaylardin izdäp tepip, redaktsiyagä işläşkä täklip qildi. Şularniŋ biri Reşit aka edi. U şu jilniŋ iyun' eyida gezit redaktsiyasigä ädäbiy hadim bolup işqa kirgän ekän. Däsläptä umu helä eğirçiliqlarni beşidin käçüridu, çünki redaktsiya işi vaqit bilän hesaplaşmaydu, gezit çiqidiğan küni bäzi çağlarda taŋ atqiçä işläşkä toğra kelidu. Jurnalistikiniŋmu šzigä has inçikä sirliri nurğun. Ana tilini, ädäbiy tilni, yezişni yahşi biliş, barliq sahalardin hävärdar boluşiŋ keräk. Täbiitidin işlämçan, tirişçan Reşit tinimsiz edi. İzdiniş, erinmäy üginiş tüpäyli işniŋ epi-җepini çapsan bilivaldi. Aliy insaniy hususiyätliri bilän kollektivqa tez içäkişip kätti. Uniŋğa mahir qäläm sahibiliri Mähsüt Noruzov, Turdahun Näzärov, Qurvan Tohtämov, Nurähmät İsmayilov, Һezim Bähniyazov  yeqindin yardäm kšrsätti. Şuŋlaşqa uniŋ yazğan maqaliliri, oçerkliri, reportajliri gezit oquğuçiliri arisida çoŋ qiziqiş päyda qildi. U redaktsiya hayatidiki җämiyätlik işlarğimu paal arilaşti. Mundaq eytqanda, gezitta işligän on yättä jil mabaynida Reşit aka Kiçikov qälimi štkür jurnalistlar däriҗisigä kštirilip, ismi kšpçilikkä käŋ tonuldi. 1964-jili SSSR Jurnalistlar ittipaqiğa äzaliqqa qobul qilindi.

1969-jili Reşit aka Kiçikov šz ihtiyari bilän Özbäkstan Televedenie vä radioaŋlitiş dšlät komitetiniŋ çät ällärgä radioaŋlitiş uyğur redaktsiyasigä Qazaqstan boyiçä šz muhbiri bolup işqa orunlişidu. Bu häqqidä jutdişi, uniŋ bilän helä jillar işdaş, käsipdaş bolğan talantliq şair, jurnalist Taşpolat Namätov maŋa mundaq däp eytqan edi:

— Reşit aka «Kommunizm tuği» gezitida 17 jil ünümlük hizmät qilğandin keyin, iş ornini avuşturup, Özbäkstan radiosiniŋ Qazaqstandiki šz muhbiri lavazimiğa tayinlandi. Qälimi pişip yetilgän jurnalist härhil mavzularğa yezilğan materialliriniŋ süpitini aşurup, dairisini käŋäytti. Qazaqstanniŋ, bolupmu uyğurlar ziç yaşaydiğan Uyğur, Panfilov, Çeläk, Talğir nahiyäliridin materiallarni kšpläp uyuşturdi. Uyğurlar hayatiğa bolğan qiziqişni çoŋqurlaşturdi. Şu tüpäyli tiŋşiğuçilarniŋ bu hildiki materiallarğa tälivi aşti, qiziqişi tehimu küçäydi. U bu yärdä işligän jilliri birnäççä qetim Özbäkstan Televedenie vä radioaŋlitiş dšlät komitetiniŋ pähriy yarliqliri bilän täğdirländi. Reşit aka bäzidä bir ayda bir, gayida ikki ayda bir Taşkäntkä kelätti. Mundaq çağlarda hämmimiz mäyräm käypiyatiğa çüşättuq. Uni härqaçan šyümizgä elip kelip, mehman qilattuq, muŋdişattuq, sirdişattuq. U huş kšŋül, sän°äthumar, mehmandost, dilkäş, dost qädrini uluqlaydiğan, çoŋ-kiçik bilän siliq munasivät qilidiğan sahavätlik insan edi. Mundaq adämlär heçqaçan esiŋdin çiqmaydekän…

Reşit aka jutqa här kälginidä nahiyälik gezit redaktsiyasigä kelip, qälämdaşliri bilän salamlişişnimu untumatti, şundaqla biznimu maqalä-hävärlär yezip, gezit vä radioğa ävätip turuşni җekätti. Uniŋ җay-җaylarda äl-ağiniliri nurğun edi. Bolupmu peşqädäm jurnalistlar Tudahun Mäşräpov, Qasim Mähsütov, injener-quruluşçi Mähämmät Äzizov vä başqilar bilän qädinas ağinilärdin edi.

Reşit aka Kiçikov bu işta säkkiz jil işligändin keyin, yäni 1977-jili sšyümlük orni — gezit redaktsiyasigä qaytip kelip, ämgäk paaliyitini davamlaşturidu. Ädäbiy hadim, bšlüm başliği hizmätlirini şäräplik atqurup, gezit paaliyitini yahşilaşqa munasip ülüşini qoşidu. Äşundaq mahir qäläm sahibiliriniŋ iҗadiy ämgigi tüpäyli «Kommunizm tuği» geziti bädiiyligi vä poligrafliq bezilişi җähättin birnäççä qetim җumhuriyätlärara konkurslarniŋ ğalibi atilip, diplomlarni elişqa muyässär boldi. İstedatliq jurnalist Reşit  Kiçikov moşundaq iҗadiy kamalätkä yätkän bir päyttä tuyuqsiz hayati qiyildi. U judaliqqimu biyil 31 jil boluptu. Biraq uniŋ çiriği, izi šçkini yoq.

Reşit aka räpiqisi, kšrnäklik märipätçi Poçunay hädä Burhanova bilän ailidä üç pärzänt tärbiyiläp, ularni oqutup, zamanğa layiq insanlardin qilip qatarğa qoşqan, lekin pärzäntliriniŋ dšlitini kšrälmidi. Poçunay hädimu 1998-jili 68 yaşqa qariğan çeğida alämdin štti. Ata-aniniŋ şanliq ämgäk yolini bu künliri pärzäntliri davamlaşturuvatidu. Qizi Һädiyäm aliy bilimlik dohtur, oğli Ruşidin «Asia Continental Airtines» aviakompaniyasi aktsionerliq җämiyitiniŋ prezidenti, «Uyğur avazi» geziti tährirati yenidiki Uyğunlaşturuş keŋişiniŋ äzasi, gezitimizniŋ jankšyäri. Ruşidin Reşit oğli 1957-jili Almuta şähiridä tuğulğan, moşu yärdiki fizika-matematika yšnilişidiki ottura mäktäpni äla tamamlap, şu jili Riga şähiridiki Grajdanlar aviatsiyasi injenerliri institutiniŋ Aviatsiya җabduqliri injeneri fakul'tetini qizil diplom bilän pütiridu. Şuniŋdin keyin җumhuriyitimizdä grajdanlar aviatsiyasi sahasi boyiçä ünümlük paaliyät jürgüzüp kelivatidu. Uzun jilliq ästaidil ämgigi tüpäyli Häliqara ähbaratlaşturuş akademiyasiniŋ akademigi, «Eŋbegi siŋgen aviator» şäräplik namiğa sazavär bolğan hälqimizniŋ munävvär pärzäntliriniŋ biri. Känҗä oğli Mäҗitmu käspiy-tehnikiliq bilimgä egä. Kiçikovlar ävladi hazir nävrilär qataridin toluqturulmaqta. Һämmisiniŋ ata-anisiğa, bova-momisiğa bolğan mehir-şäpqiti küçlük, ularni dayim hatiriläp turidu.

Abdukerim TUDİYaROV.

SÜRÄTTÄ: 1. R.Kiçikov (solda) inisi Hämit bilän. 2. R.Kiçikov  (oŋda) käsipdaşliri Q.Mähsütov vä T.Mäşräpov bilän. 

1
2
Bälüşüş

Javap qalduruŋ