YaRİŞATTİ SAҢA KÄMTARLİQ

0
651 ret oqıldı

Künlärniŋ biridä Uyğur nahiyälik «İli vadisi» gezitiniŋ hozuriğa iş bilän kirip qaldim. Dälizdä çaqqanğinä kälgän, kšzäynäk taqiğan kişini kšrüp, salamlişip štüp kättim. Çirayi illiq, bir yärdä kšrgändäkla. Moşu gezitta korrektor bolup işlävatqan ağinäm heli märhum Dilşatqa bu oyumni eytivedim, külüp kätti.— Çirayi tonuştäk kšrünidiğini rast. Mänmu däsläp şu halda qelivedim. U ädäbiyat därislikliridiki uyğur şairi Nur İsrayilovqa bäkmu ohşaydu. Sän kšrgän kişi gezitniŋ җavapkär kativi Nurmähämmät İhazov. Җür, hazir seni uniŋ bilän tonuşturup qoyay, — dedi u.

Äҗayip kiçik peyil, dilkäş, qälimi štkür jurnalist Nurmähämät aka bilän tonuşliğim şundaq başlandi. Bu vaqitta män «Jazuşı» näşriyatida işlävatattim. Meni gezit-jurnallardiki maqalilirim arqiliq tonuydiğanliğini eytip:

— Uka, bäzilär nahiyälik gezitni kšzgä ilmaydu. Ägär bilsäŋ, şu çoŋ näşirlärdiki hadimlarniŋ nurğuni kiçik gezitlarda tärbiyilängän. Öz jutuŋ bolğandin keyin sänmu bizgä kälsäŋçu. Yaşlar bizgimu havadäk haҗät, — däp qaldi.

Eğizidin pal çiqqan ohşaydu. İkki jildin keyin män ailä şaraitiğa bola, Çonҗiğa kšçüp kelip, nahiyälik gezitqa işqa orunlaştim. U çağda gezit «İli vadisi» — «İle şwğılası» bolup, uyğur-qazaq tillirida çiqişqa başliğan ekän. Nurmähämät aka baş muhärrir bolup işlävetipu.

— Män saŋa nemä degän? Şu çağdila kelişiŋ keräk edi, — däp küldi u.

Mana şuniŋdin buyan çaräk äsirgä yeqin vaqit štüp ketiptu. U hayat bolsa, bu künlärdä 65 yaşliğini nişanliğan bolar eduq. Äpsus, täbrik orniğa hatirä yezişqa mäҗburmän…

Һayat vaqtidimu qädiri bälänt edi. Ändi bolsa, yoqliği tehimu bilinmäktä. «Biri kam duniya», degini şu ohşaydu.

Uyğur nahiyäsidä uni šzigä ustaz däp hesaplaydiğan uyğur-qazaq jurnalistliri yetärlik. Nurmähämmät aka şagirtliriğa «Undaq yaz, mundaq yaz», degän ämäs. Qazaq, rus tillirinimu mukämmäl bilidiğan muhärrir šz işiğa puhtiliği, härbir päş, çekitkiçä zäŋ qoyup yazğan maqalä-oçerkliri arqiliq hämmimizgä ülgä bolatti. Biz biraz jil billä işliduq. Keyin män başqa işqa yštkäldim. Lekin aka-inilik munasivitimiz heç üzülmidi. Dayim oçuq-yoruq, dästihanliq Gülinur hädä goya yäŋgämdäk, pärzäntliri bolsa, šz җiyänlirimdäk bolup kätti. Adättä, käsipdaşlar arisida mundaq munasivätlär kšp uçraydu. Lekin bu yärdä käsipdaşliqtinmu artuq bir küç moҗut. Män uniŋ nemidin ibarät ekänligini helimu çüşinip ketälmidim. Çünki dostluq nahayiti käŋ ibarä. Ärlär arisidiki dostluq bolsa, tilsim duniya. Uniŋ tügüni adämgärçilik vä işänçä-etiqattimekin däpmu oylap qalimän.

Şärqiy Türkstanda tuğulup, Uyğur nahiyäsiniŋ Aqtam yezisida šsüp, çoŋ bolğan Nurmähämmät aka saz-nahşiğimu bäk humar boldi. Һärbiy hizmitidin keyin, Sämärqänttä muzıkiliq uçiliöeda tähsil kšrdi. Ägär jurnalist bolmiğan bolsa, u җäzmän, mahir sazändä atalğan bolar edi.

Buniŋğa Nur akiniŋ dap çalğinini kšrgän härqandaq adäm kšz yätküzüşi mümkin. Birdä çekip, birdä sizip, andin märğullatqanda, dap bilän sazändä şunçilik uyqişip ketidiğan. Män uniŋğa häzillişip:

— Bir qoluŋda dap, bir qoluŋda qäläm tutup, tuğulup qalğiniŋni qara! Yänä bir qoluŋ bolup qalsa, nemä tutar ediŋ, — dedim.

— Sän meniŋ fotoapparatim barliğidin häviriŋ yoqkändä, — dedi u külüp vä gezitta däsläp fotomuhbir süpitidä işligini häqqidä eytip bärgän edi. Keyiniräk gezit tüplimilirini varaqlap, buniŋğa šzämmu kšz yätküzdüm.

Bir çağlarda gezitta fel'eton janri ammibap edi. Tänqidiy maqalilar dayim rähbärlikniŋ diqqitidä bolidiğan. Şuŋa egilik, mähkimä başliqliri gezitqa hšrmät vä äyminiş bilän qaratti. Boyniğa fotoapparat ilip, mototsikl bilän barmaydiğan yeri yoq yaş fotomuhbirniŋ šz dävridä nahayiti ammibap boluşi bekar ämäs edi. İşigidin qulup kätmäydiğan klub, ählät dogilanğan koça, qurup kätkän däräq vä başqimu sälbiy kšrünüşlär äks ätkän sürätlär bilän besilğan štkür maqalä-fel'eton härhil tähälluslar bilän elan qilinsimu, gezithanlar ularniŋ muällipiniŋ kimligini yahşi bilätti. Şu jilliri nahiyälik gezit abroyiniŋ juquri boluşiğa äynä şundaq štkür vä hayatiy maqalilar türtkä bolğan edi.

Nahiyä partkominiŋ orgini bolup hesaplinidiğan bu näşir rähbärliri ilgiri qeliplaşqan tärtip boyiçä juquridin bäkitilätti. 80 jilğa yeqin tarihi bar nahiyälik gezitniŋ kollektiv täripidin saylanğan däsläpki vä ahirqi baş muhärriri Nurmähämmät İhazov boldi. Bu jilliri nahiyä partkomini hälqimizniŋ nadir pärzäntliriniŋ biri Җämşit aka Rozahunov başquruvatatti. Kollektivqa käŋçilik bärgänmu şu edi.

KazGUniŋ jurnalistika fakul'tetini ülgilik tamamliğan, Qasim Mähsütov, Ömärҗan Adilov, Mahmut İmitov ohşaş muhärrirlärniŋ täҗribisini ügängän vä äl-jutqa oy-pikri çoŋqur, qälimi štkür muhbir süpitidä tonulğan N.İhazov bu җavapkär hizmät hšddisidin şäräplik çiqti.

Һayat aqqan su. Tohtimaydu. Bäzidä däriyalarmu eqinini šzgärtidu. Hulläs, arida äl içidä abroyi bolğini bilän biyliktä yšläkçisi yoq Nurmähämmät akiniŋ işsiz qalğan çağlirimu boldi. Bu addiy, kämtar insanniŋ qälbidiki tağdäk ğururni şu künlärdä yänä bir his qildim. U başqilar ohşaş ärizä yezip, iş sorap heç kimgä yalvurupmu kätmidi.

Uniŋ yahşi tärҗimanliğidin häviri bar şu çağdiki nahiyälik ağriqhaniniŋ baş dohturi Abdumanap Ämitahunov iş qäğäzlirini rusçidin qazaqçiğa avduruş üçün täklip qildi. U yärdä bir az işligändin keyin «Ogni Alatau» gezitiniŋ rähbärligi Nur akini ättäy izdäp-tepip, Uyğur vä Panfilov nahiyäliri boyiçä muhbirliqqa işqa aldi. U päqät šz bilimi arqiliqla äşundaq kemisi çškmäy yaşidi. Ahirqi 10 jilda Nurmähämät İhazov җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitiniŋ Uyğur nahiyäsidiki muhbiri bolup işlidi. Äşu baştinla jurnalistikiğa iştiyaq bağliğan u, hayatiniŋ ahirqi däqiqilirigiçä šz käspigä sadiq bolup štti.

Huddi arimizda billä jürüveridiğandäk bilinidiğan qädinas akimizniŋ hayattin bevaqit kätkinigä jildin aşti. Tovva däymän. Äl-jutiğa şunçä hizmät qilğan adämdä tilğa tiyäk qilğidäk birär mukapatmu yoq ekän. Uni orden-medal'ğa tävsiyä qilğan heç kim bolmidi. Sorap derigini eliş uniŋğa yat. Һä, bir närsini untuvatimän. Başqilar birär mähkimigä başliq bolğanda, aldi bilän, šz turmuş-ğemini җšndäşkä tirişatti. Ötkän dävirdä buniŋğa şaraitmu yar berätti. Lekin nahiyälik gezitniŋ baş muhärriri hazir ailisi yaşavatqan haşamätlik šyni šzi yalğuz degidäk salğinini hämmä bilidu. Uniŋ kurort-sanatoriylarda däm alğini esimda yoq. Däm eliş alsila, šyiniŋ quruluşiğa kirişip ketätti. Arilap, 4-5 jigit haşarğa barğinimiz bilän qilğan işimiz çağliq. «Һä, bir küni pütidu, däm eliŋlar, ukilar», däp dästihan raslatti rämätlik.

Һayatta iç qoyun-taş qoyun štkän talay qädinas dost, akilardin ayrilişqa başliduq. Һärqaysiniŋ orni, qädri bšläk. Һeç qaysisini šlümgä qiyğuŋ yoq. Amal neçük. Bu qara çaçni aqartidiğan äynä şu qara künlär ekän. Bulutlarara birdä çiqip, birdä yoqap ketidiğan Kün nuri käbi hatirilär pat-pat kšŋülni bearam qilidu. Bu seğiniş, kinäşniŋ şäpisi bolsa keräk.

Ähmätҗan İSRAPİLOV.

Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ